Baby Doc haalt vooral herinneringen naar boven. We schrijven begin februari 1986. Ik moest nog zeven worden en zat als geïnteresseerde uk uit het eerste leerjaar voor de beeldbuis. Een week eerder had ik de Challenger, al dan niet live, zien ontploffen. Het sprak tot de verbeelding. Ruimtevaart. Raket naar de maan en Mannen op de maan. Space ’86, een tentoonstelling in Oostende over ruimtevaart waar ik een poster van had. Mik, Mak en Mon, de schoolkindtelevisiehelden die met buitenaardse wezens in contact stonden. De schotelantennes van Lessive, nabij Rochefort, die we tijdens de vakantie hadden gezien. De raketwagen die ik van mijn grootmoeder had gekregen. Zelfs lego specialiseerde zich er in. Kortom, de ruimte was dat jaar in.

Ondanks alle verbeelding was er ook de dagelijkse realiteit. Op dat moment was Haïti in opstand gekomen tegen de lokale dictator: Jean-Claude Duvalier, alias Baby Doc die in 1971 zijn vader, Papa Doc, was opgevolgd. Hij voerde jarenlang een schrikbewind, met de gevreesde Tonton Macoutes als plaatselijke Gestapo. Duvalier werd uiteindelijk afgezet. Om niet in mootjes te worden gehakt moest hij vluchten. De voormalige kolonisator, grote broer Frankrijk, ving hem op. A dieu Haïti. Het was dagelijkse kost op ons tv-journaal. Daar mocht ik naar kijken. Net na het avondmaal, want het enige inlandse nieuws was op de goeie ouwe BRT te vinden. VTM bestond nog niet; Ter Zake en de Zevende Dag waren toekomstmuziek; met Confrontatie op zondagochtend konden we het niet doen. We zaten met zijn allen om 19u45 voor de buis, wat toen het aanvangsuur was, om de miserie te aanzien. De arme kindjes uit Haïti werden verlost van hun boeman. Nu ging het anders worden, maar dat bleek al snel ijdele hoop. De kindjes van die arme kindjes zijn ook arme kindjes. Nog armere kindjes zelfs, want de aardbeving van vorig jaar heeft het land aan de rand van de afgrond gebracht.

Een kwarteeuw later is de cirkel rond. Precies een jaar nadat Haïti van de kaart werd gebeefd landt Jean-Claude Duvalier terug in Port-au-Prince. Zomaar. Zelfs de Franse autoriteiten, die een dictator in ballingschap toch wel in de gaten houden, bleken verrast te zijn. Net op het moment dat het totale failliet van het land terug aan alle huiskamers in de wereld werd getoond komt de man die er voor een groot deel voor verantwoordelijk is acte de présence geven. Overbodiger is haast onmogelijk. Het is alsof Roger Vangheluwe op een mooie dag in het Bisschoppelijk Paleis in Brugge zou opduiken en met veel enthousiasme “Vrienden, waar waren we gebleven?” zou declameren. Neen, u zou daar niet mee kunnen lachen.

Heeft Duvalier wroegingen en wil hij zijn lot ondergaan? Echt opgewekt zag hij er niet uit. Doodziek? Sterven in zijn thuisland? Ondertussen is hij al opgepakt en wacht geduldig zijn lot af. Of was hij toch van plan om van een bijzonder onstabiele politieke situatie te profiteren om de draad, die hij op 7 februari 1986 had laten vallen, terug op te nemen? Zijn eigen korte verklaring – “[revenir] pour aider le peuple haïtien et lui témoigner sa solidarité” – klinkt toch wat ongeloofwaardig. De show van Baby Doc kunnen we missen als kiespijn.

Wie initiatief neemt stelt zich kwetsbaar op. De usual suspect stelde het ganse gebeuren in vraag. Guy Verhofstadt ging met een opinieartikel in Le Monde in de clinch met het Franse establishment. In een Europa van de eenentwintigste eeuw heeft het geen zin om in termen van natiestaat te denken en het debat grosso modo binnen de grenzen van het Verdrag van Versailles te voeren. Dit zijn verouderde begrippen en kunnen enkel tot etnocentrisme leiden. We moeten naar een verenigd Europa met vrije individuen, ontvoogd van enige nationale identiteit. Frankrijk mist met dit debat een grote kans. Ondanks een vernietigend commentaar van Bernard Kouchner, de Franse minister van buitenlandse zaken, ging Verhofstadt op zijn elan verder en stelde wat later, de zaken tot in het extreme doortrekkend, dat nationale identiteiten uiteindelijk tot Auschwitz leiden. De Verenigde Staten van Europa, waarmee de voormalige eerste minister zich voor de eerste keer voor een Europese topjob onmogelijk maakte, zijn de uiteindelijke toekomst. Europese waarden en normen moeten die van de natiestaat – of van subnationaliteiten – vervangen. Geen nationalisme, maar internationalisme, gebaseerd op wederzijds respect en verdraagzaamheid. Verhofstadt zag de bui hangen en kocht een paraplu om zich te beschermen tegen de bakken kritiek die op hem gingen vallen.

Inderdaad, nationale identiteiten hebben in het verleden heel wat bloed doen vloeien. Of beter: op nationale identiteiten beroep doende ideologieën en perverse machtsstrategieën deden Europa meer dan eens in brand staan met Dachau, Treblinka en Auschwitz als extreem hallucinant culminatiepunt. Identiteiten, politiek vertaald in nationalisme, zijn kwetsbaar voor misbruik door totalitaire regimes. We moeten in een politieke context dus bijzonder omzichtig omspringen met het begrip. Dat begrip is bovendien niet eenduidig. Er bestaan honderden interpretaties van wat een identiteit precies is. In vele studies wordt het concept op diverse manieren gehanteerd en die zijn vaak incompatibel. Toch zijn er bibliotheken volgeschreven over het identiteitsbegrip en de mate waarin het toepasbaar is op deze of gene groep. Het moet dus wel enige maatschappelijke relevantie hebben. Je kan het niet meteen aan de kant schuiven.

In een grijs verleden heb ik ooit eens een thesis geschreven over de identiteit van de Québécois. Het toonde aan dat spreken over identiteiten een bijzonder complexe aangelegenheid is. De Québécois zijn niet louter te herleiden tot de Franstalige Canadezen. Het zijn eerst en vooral de inwoners van de provincie Québec, die zes miljoen zielen telt die haast integraal aan de oevers van de St. Laurent wonen. Het grootste deel is Franstalig, maar ondertussen zijn ook een grote groep mensen Engelstalig van thuis uit. De oorsprong van de immigranten – dat zijn ze behalve de aboriginal peoples allemaal – bevindt zich inderdaad voornamelijk in Frankrijk, maar intussen is ook Québec een melting pot. Zo wonen in Montréal meer dan tachtig nationaliteiten. De Franstaligen waren van katholieke huize en de Kerk nam, net zoals bij ons, tot diep in de tweede helft van de twintigste eeuw een dominante positie in. Naar buiten toe kwam Québec lange tijd als een Franstalig blok naar voor, want hun taal en cultuur – een groot onderdeel van hun identiteit – was binnen het hoofdzakelijk Angelsaksisch Canada in het bestaan bedreigd. Nationalistische partijen staken de kop op en tot twee keer toe werd een referendum georganiseerd waarbij de inwoners werd gevraagd of ze al dan niet een onafhankelijk Québec wilden of, als alternatief, ze in de Canadese federatie wensten te blijven. Twee keer, in 1980 en 1995, ving men bot. Nu via allerlei akkoorden en mechanismen de Franse taal en achtergrond substantieel wordt beschermd is de roep om onafhankelijkheid fel getemperd. Verwacht wordt dat een derde referendum met een duidelijk “non” de souverainistes definitief het zwijgen zou opleggen. Ze wagen zich er voorlopig niet meer aan. Het komt er op aan om een modus vivendi te vinden. Dit alles bewijst dat identiteit wél een rol speelt en culturele verrijking kan betekenen. Het is toch fascinerend dat er in een Angelsaksische woestijn nog steeds een Franstalige oase met een rijk cultureel erfgoed is. Identiteit op zich is niet vies. Belangrijker is hoe je er zelf mee omgaat. Een nieuwe generatie Québécois is zich bewust van zijn geschiedenis – de leuze is niet toevallig je me souviens – maar ze kijkt ook naar de toekomst in een Canada met grote opportuniteiten.

Het verhaal van Québec brengt ons automatisch naar ons eigen verhaal: wat met de Vlaamse identiteit? Is er überhaupt een Vlaamse identiteit? Ook hierover zijn honderden boeken geschreven en laaien de discussies met veel pathos op. Zelf heb ik nooit enige nood gevoeld om mij hiermee te associëren of voor het zogenaamd Vlaams-zijn op te komen. Het zegt me gewoon niets. Ik hou meer van de open, meertalige Belgische federatie, maar dat is een persoonlijk standpunt. U mag mij zelfs van enige dédain ten opzichte van de (in-)Vlaamse retoriek, hun provincialisme, hun folklore, hun symbolen, hun verhalen, hun voormannen, hun militanten en hun politieke partijen verdenken. What the f***… Je kan echter niet ontkennen dat een deel van de bevolking wel in dit discours wenst mee te lopen en dit als ideaalbeeld ziet. Ik wil hen met plezier proberen te overtuigen van mijn eigen gelijk, dat ook dat Vlaams gevoel een constructie is, maar het heeft per slot van rekening geen zin. Doen ze iets verkeerd met fier te zijn omdat ze Vlaming zijn? Zolang ze zich niet laten meeslepen door die horde platvloerse neofascisten en erkennen dat je ook met een andere huidskleur of een andere culturele achtergrond erbij kan horen mogen ze voor mijn part Vlaming zijn. Identiteit zit voor een groot stuk tussen de oren. Of beter: identiteiten. Men heeft er meerdere: men is Gentenaar in Oost-Vlaanderen, Oost-Vlaming in Vlaanderen, Vlaming in België en Belg in de wereld. Multiple identities.

Nationale en subnationale identiteiten zijn dus een feit en niet meteen een probleem voor de Europese beschaving (mét een joods-christelijke identiteit). Zolang je die goed beheert, ze niet misbruikt en er politiek correct mee omgaat. Aan Nicolas Sarkozy om te bewijzen dat hij dat kan. Moet Guy Verhofstadt dan met lege handen naar huis? Zijn supranationale on-identiteit is iets te vaag om nationale identiteiten op te volgen. Het kadert vooral in een nieuwe aflevering hoe maak ik mij nog maar eens onmogelijk voor een Europese topjob. Verhofstadt toont hiermee aan dat zijn cyclisch politiek gedrag gewoon verder gaat. De ideoloog en de machtspoliticus wisselen elkaar elk decennium af. In de jaren zeventig reisde de inspirerende PVV-Jongerenvoorzitter het ganse land af om iedereen van zijn visionaire ideeën te overtuigen. Als minister van begroting leerde hij de lepe truken kennen en toepassen, maar eenmaal in de oppositie kwam de filosoof weer boven. De burgermanifesten gingen de wereld veranderen. Na de dioxinekippen bewees Guy Verhofstadt opnieuw dat hij een machtspoliticus pur sang was. Nu hij terug met quasi lege handen staat zit hij weer in zijn ideologische fase. Als leider van een al bij al beperkte fractie in het Europees Parlement én grote verliezer bij het uitdelen van de portefeuilles moet hij weer een been hebben om over te klagen. Een idee om de wereld te veranderen. Da joenk blijft zichzelf. Het is nog maar de vraag of dat een slechte zaak is. En plein public inhoudelijke discussies voeren: het is wat anders dan de Europese president openlijk uitschelden. Ik zeg niet meteen nee tegen een stevig debat. Of is de hele zaak één toneelstuk om zijn fractie op de kaart te zetten? Ik zal voor één keer mijn cynisme in de kast stoppen. Trakteer me nu maar op een West-Vleteren, Guy…

Ondanks het feit dat hij met zijn 77 lentes niet stokoud is geworden bekleedde hij langer een publieke functie dan dat John of Bobby ooit hebben geleefd. In de Senaat was Kennedy een instituut geworden; de uitdrukking ‘Senator Kennedy’ zelfs een begrip. Hij deed in zijn lange carrière in de hoge vergadering – 47 jaar – meer dan 2500 wetsvoorstellen, waarvan een kwart effectief haar weg naar de Amerikanen vond. In alle grote issues van de laatste halve eeuw kon Kennedy met een gezaghebbende stem spreken. Hij was iemand die er altijd was en nooit verlegen om zijn mening te zeggen.

Zelf was hij niet onbesproken. Hij stond door zijn vaak flamboyante levensstijl meer dan eens in de roddelpers. Het ongeval waarbij een medewerkster aan de campagne van zijn broer omkwam is nooit echt opgehelderd. Kennedy leek van deze smet op zijn blazoen de laatste kwarteeuw geen last meer te hebben. Tot aan zijn ziekte reisde hij het land rond om zich voor zijn grote droom – gezondheidszorg voor iedereen – in te zetten. Net op het moment dat Barack Obama zijn grote hervormingen in de gezondheidszorg wil doorzetten verliest de president zijn prominente bondgenoot. De Verenigde Staten nemen afscheid van een kleurrijk figuur.

Dit artikel in de New York Times geeft een mooi beeld van Kennedy’s leven.

Het land heeft een ronduit slechte reputatie wat het respect voor de mensenrechten betreft. Op sommige elementaire vrijheden staan zware straffen en ook het ultieme middel om iemand monddood te maken, de doodstraf, wordt frequent toegepast. Zelfs kinderen worden niet geschuwd. We kunnen ons allemaal de beelden herinneren van de twee minderjarige jongens die wegens zogenaamde ontucht werden opgehangen. Niets kan deze barbaarse daden goedkeuren en de bewindvoerders zijn daar zonder enige twijfel voor verantwoordelijk.

Persoonlijke en politieke vrijheid zoals wij die kennen zijn Westerse concepten. In Iran, of er nu een Islamitisch regime of een gelaïciseerde regering aan het bewind is, krijgen deze waarden en normen een andere invulling. Het is niet aan het Westen om hun eigen maatschappij-ordende elementen op te leggen, maar sommige conventies zijn universeel en die mogen wel met alle beschikbare (politieke en economische) middelen worden gedecreteerd. Alleen: hoe doe je dat in een land als Iran? Het is evident dat een militair conflict absoluut niet de juiste oplossing is, maar de alternatieven liggen niet voor de hand. Een interne revolte ontketenen? Moeilijk. Economische sancties? Weinig realistisch. Een tussenkomst van de Verenigde Naties? Laat me niet lachen…

We zullen Ahmadinejad wellicht moeten uitzieken en hopen dat het protest tegen de volgende verkiezingen – of bij een volgend incident – van die mate zal zijn dat een werkelijke ommekeer mogelijk wordt, want van externe druk moeten we niet onmiddellijk resultaat verwachten. Het protest tegen de berechting van Clotilde Reiss, de Franse academica/studente die in Iran zou hebben gespioneerd, was er, maar ook niet meer dan dat. Zowel het Europees voorzitterschap als Nicolas Sarkozy hebben (ante factum) kort gereageerd. Veel impact maakt het in Teheran niet.

Ik krijg dezer dagen precies hetzelfde gevoel als ik naar de gebeurtenissen in Iran kijk. Overal voel je de heimelijke hoop en verwachting dat het Islamitische regime zal vallen of minstens toegevingen zal doen aan de gematigden. Door hun geheimdoenerij, door het in de kiem proberen te smoren van elke vorm van kritiek op het regime geven Ahmadinejad en de zijnen resoluut de indruk dat er tijdens de verkiezingen één en ander niet koosjer is verlopen. Het protest blijft aanhouden en er zijn ondertussen al heel wat slachtoffers te betreuren. De ayatollahs zijn alvast niet bereid om een duimbreed toe te geven en hebben een hertelling al uitgesloten. Opposant Moussavi, wiens hervormingsgezindheid bijlange niet zo ver gaat als Dubcek’s pogingen, probeert zijn slag thuis te halen, maar aarzelt om de menigte in een bloedig en openlijk conflict te jagen. Dat Moussavi’s profiel geen grote vooruitgang ten opzichte van Ahmadinejad zou betekenen doet op dit moment voor de internationale gemeenschap weinig ter zake. De vijand van mijn vijand is mijn vriend.

Het is fascinerend om te zien hoe het buitenland – en zeker zij die Iran ooit als schurkenstaat hebben gestigmatiseerd – van het momentum wil profiteren om de internationale aandacht op de strubbelingen levendig te houden. Het hoeft geen betoog dat de (nieuwe) media hierin een centrale rol spelen. CNN wijdt nu al dagen aan een stuk haar homepage aan Iran en drijft het vaak nog op de spits door er een geel-zwarte “Developing Story”-boodschap aan toe te voegen. Het is alsof men met de moed der wanhoop een interne revolte op de been wil brengen. Wishful thinking? Wellicht, maar het zou ongelooflijk interessant zijn mocht deze polemiek de komende maanden aanhouden en het regime tot serieuze concessies dwingen. Al is ook hier waakzaamheid geboden. In Tel Aviv zal men niet happig zijn op een robbertje vechten.

Wij kunnen ook zelf ons steentje bijdragen. De social media doen er alles aan om zichzelf tot een volwaardige speler in dit gebeuren te promoveren. Facebook is sinds héél recent ook in het Farsi beschikbaar en YouTube trekt op haar homepage de aandacht naar video’s over Iran. Ook Twitter schakelt in een hogere versnelling. Er zijn niet enkel de Iran-kanalen, maar er wordt – via Facebook – aan de Twitter-gebruikers gevraagd om hun pc volgens de Iraanse tijdzone in te stellen. De geheime diensten proberen – zo luidt het verhaal – op basis van die tijdzone dissidenten die met Twitter hun boodschap willen verspreiden te traceren. Hoe meer mensen hun PC volgens die tijdzone hebben geprogrammeerd, hoe moeilijker het voor de repressie is om de online vrijheidsstrijders te vinden. Het internet én de social media als behoeder van de democratie. Schitterend.

Ondertussen is Neda, het meisje dat tijdens de protesten werd gedood, tot een ware heldin uitgegroeid. De rol van YouTube en andere netwerken is hierin niet te onderschatten. Zal, als we de lijn doortrekken, Neda in Iran éénzelfde status krijgen als Jan Palach, die zichzelf in Praag als martelaar in brand stak uit protest tegen de repressie van de Sovjets? Too soon to know, too late to save her life…

Het is u in tijden van kredietcrisis, hulp aan obscure IJslandse banken of Obamakoorts wellicht niet opgevallen dat de Francophonie dit weekend in Québec een top hield. Jaarlijks komen de regeringsleiders van landen waar Frans wordt gesproken of die een affiniteit met de taal hebben samen, maar tegenwoordig is het niet meer dan een restant uit een koloniaal verleden. Ook Yves Leterme was er en sprak er in naam van de Belgische regering. Hij ging meer bepaald in op de band tussen Canada en zijn eigen streek.

En ce moment, je me trouve à des milliers de kilomètres de mon pays et de mon domicile. Mais de ma maison, à Ypres, en Belgique, il n’y a que deux kilomètres jusqu’au Canada, plus précisément jusqu’au Vancouver Corner, dans le hameau de Saint-Julien. A ce carrefour se trouve «Le Canadien», un monument en granit blanc, le buste d’un soldat canadien qui, la tête penchée, médite sur ses camarades tombés au champ d’honneur.

Le 22 avril 1915, dans le hameau de Saint-Julien, il y avait 18 000 soldats du la 1st Canadian Division, au moment où les Allemands, pour la première fois dans l’histoire da la Grande Guerre et pour la première fois dans l’histoire tout court, ont ouvert les bonbonnes de gaz. Les premiers gazés de la guerre furent des Canadiens.

Lees hier de volledige tekst (pdf)

De eerste minister beëindigde zijn speech met een knipoog naar de leuze van de Québécois, je me souviens. Mooi.

Canadian Memorial

De censuur is tegelijkertijd onaanvaardbaar en belachelijk. Onaanvaardbaar omdat vrijheid van meningsuiting een absoluut grondrecht is. Er zijn natuurlijk nog meer landen waar censuur welig tiert, maar van een land als China, waarmee men in het Westen quasi kritiekloos dweept om haar ‘economisch potentieel’, kan worden verwacht dat zij enige regels in acht neemt. Economische liberalisering gaat er echter niet samen met politieke vrijheid en democratie. De overheid wil alle macht en controle bij zich houden. Dat de mensenrechten op alle vlakken met de voeten worden getreden moet men er maar bij nemen. Belachelijk omdat de ad hoc-maatregelen om Westerse journalisten de mogelijkheid tot onderzoek te ontzeggen zo doorzichtig zijn dat het als goedkope kolder overkomt. Ook de manipulatie van de beelden bij de mislukte ontbrandingsceremonie was van ongelooflijk ridicuul alooi.

De Olympische Spelen bieden voor de internationale gemeenschap dé gelegenheid om voor de ganse wereld een krachtige boodschap uit te sturen. Een mix van sport en politiek is geen vieze zaak en heeft heel wat precedenten. De Spelen van Moskou in 1980 werden door de Amerikanen geboycot. Ten tijde van de Apartheid werd Zuid-Afrika gemeden. Waarom zou het niet met China kunnen? De kans is jammer genoeg zo goed als onbestaande dat iemand een serieus diplomatiek incident zal riskeren. De economische belangen in het Verre Oosten zijn, als we de goegemeente mogen geloven, zó belangrijk dat een gebrek aan respect voor de mensenrechten als bijzaak wordt aanzien. China is inderdaad een gigantische markt, maar fundamentele rechten zijn er in die mate afwezig dat in 2008 een signaal onontbeerlijk is. Wellicht kunnen we hoogstens op een bijzonder subtiele hint in de speech van Jacques Rogge rekenen.

Het zou me plezieren mocht de media voor één keer wél massaal tot op het bot gaan. Als het ene persincident na het andere de Spelen overheerst en er na enkele dagen chaos dreigt, dan zal de Chinese overheid keer na keer in verlegenheid wordt gebracht. Misschien zullen ook elders de ogen opengaan. De lijst is immers lang: een totaal gebrek aan persvrijheid, een ongebreideld aantal doodstraffen, de harde onderdrukking van Tibet, het kat-en-muisspel met Taiwan, … De internationale gemeenschap kan het zich, Berlijn 1936 indachtig, niet permitteren om een dictatoriaal regime de mogelijkheid te geven om zich massaal te profileren. In dat geval zullen de Spelen een bijzonder nefast effect hebben en waren ze beter in, zeg maar, Stockholm, Praag, Toronto of zelfs Amsterdam doorgegaan. Ook een big business als de sportindustrie heeft een politieke dimensie. Gelieve deze goed te gebruiken. Dank u.

Er komen nogal wat belangrijke staten aan bod: New York (thuisbasis van de Clintons), Illinois (met Chicago als thuishaven van Barack Obama) en het gigantische Californië (“the delegate jackpot”) zullen wellicht een beslissende factor vormen. Vooral aan Democratische zijde is de strijd moordend. Obama stapte als underdog, als jonge wolf in de race en had geen schijn van kans tegen de overbekende Hillary Clinton. Het bleek een zegen te zijn, want hij heeft zijn positie tot nog toe bijzonder goed geëxploiteerd. Onder het motto van “change” (confer Nicolas Sarkozy) probeert hij de democratische kiezer voor hem te winnen. Vaak liggen de standpunten van beide protagonisten niet zo ver uit elkaar, maar het leggen van accenten – en vooral de manier waarop – maakt het verschil. Bovendien hangt bijzonder veel af van het ‘momentum’. Het is een ongelooflijke bonus als je een goede beurt maakt in de media. Doe je dat niet, dan wordt je onmiddellijk electoraal gesanctioneerd. Bij de Republikeinen schijnt John McCain de beste kaarten in handen te hebben. Zijn concurrenten, Mitt Romney en Mike Huckabee, zijn naar onze maatstaven geen geloofwaardige alternatieven, maar in de Verenigde Staten hanteert men andere normen.

Het Amerikaanse kiespubliek en de hot issues zijn totaal anders dan de onze. Zaken die bij ons evident zijn en waar niemand nog vragen over stelt zijn across the pond maatschappelijke cesuren. Abortus is in Europa geen electorale breuklijn, maar kan in de Verenigde Staten voor een verschil zorgen. Ook de discussie tussen de leer van Darwin en het ‘intelligent design’ lijkt vanuit ons perspectief absurd. U hoeft maar eens de stemtest te doen om u in te leven in de Amerikaanse besognes. Wie niet bij John Edwards uitkomt moet zich zorgen beginnen maken.

Op moment van schrijven is het net 19u00 geworden in Georgia en daar heeft Barack Obama het bij de Democraten gehaald. Hoewel hij niet louter teert op zijn afkomst is Georgia natuurlijk de staat van Martin Luther King. Of heeft dit geen invloed? Is het een trend die zich verder zet? We zullen het morgen zien…

Links:

YouTube Super Tuesday
CNN Election Center
NYTimes 2008 Election Guide

De eenentwintigste eeuw is nog jong en toch zijn er al enkele absurde menselijke catastrofes gebeurd. We hadden 9/11, de oorlogen in Afghanistan en Irak, de onnavolgbare Tsunami van eind 2004 én het conflict in Darfur. Ver weg van de camera’s plegen de Soedanese bewindslieden een genocide van de zuiverste soort. Tegen Darfur, een regio die een tijdje geleden wat meer autonomie eiste, wordt met bijzonder harde hand opgetreden. Heuse doodseskaders trekken de dorpen in en branden ze zowat helemaal plat. Vrouwen, kinderen noch onschuldige mannen worden ontzien. Dit heeft een massale vluchtelingenstroom naar het naburige Tsjaad tot gevolg. Een hallucinante vertoning, want een land dat nauwelijks enige middelen heeft moet plots honderdduizenden ontheemden opvangen. Bovendien worden ook hun dorpen aan de grens met Soedan geteisterd. Behalve tijdens een blitzbezoek van Sarko aan het land komt N’Djamena nooit in het nieuws, terwijl er gigantische drama’s plaatsvinden.

Online kan men wel zijn gading vinden. Via het fantastische Google Earth kan je via luchtfoto’s de resultaten van de wreedheden bekijken. Het United States Holocaust Memorial Museum werkte een traject op Google Earth uit waarmee je de gruwelijkheden van bovenuit kan bekijken (.kmz-bestand). Het conflict komt op die manier beangstigend dicht in de huiskamer. En maar goed ook.

Ondertussen kijkt de internationale gemeenschap de andere kant op. In de VN-Veiligheidsraad kan men niet op een daadkrachtige manier reageren, want China blokkeert alle serieuze ingrepen. China heeft immers bijzondere oliebelangen in Soedan. In ruil voor het zwarte goud krijgt het Afrikaanse land militair materieel van Chinese makelij. Dat zet Khartoem natuurlijk met plezier in tegen de mensen in Darfur. Puik werk, meneer Hu.

Ik stel me wel de vraag waarom men nooit nagaat of de mensen van Al Qaeda het Kuifje-album De Zaak Zonnebloem hebben gelezen. Professor Triphonius Zonnebloem had immers stralen ontwikkeld waarmee de infrastructuur van de tegenstrever kon worden vernietigd. Hij werd hiervoor ontvoerd door zendelingen van, zeg maar, Moskou, die met veel plezier van deze technologie gebruik wilden maken. Enkele plaatjes toonden hoe de partijmannen het effect van deze straling demonstreerden. Men had een maquette van de skyline van een Amerikaanse stad (zeg maar New York) nagemaakt en er de chemie op losgelaten. Na een tijdje zakten de gebouwen als een kaartenhuisje in elkaar. Ziehier wat we het Westen kunnen aandoen! Gelukkig konden Kuifje en Haddock op het nippertje Zonnebloem en zijn plannen en formules uit de klauwen van de tegenstander houden. Eind goed al goed.

Jammer dat mijn exemplaar zich op zo’n 150 km hiervandaan bevindt, anders had ik een scan gemaakt van die bewuste afbeeldingen. De gelijkenis met 9/11 is treffend. Ik heb dus een opdracht voor dappere onderzoeksjournalisten: ga na of er in de bergen van Afghanistan exemplaren van de Zaak Zonnebloem te vinden zijn. Het moeten niet altijd rampenfilms zijn die voor inspiratie zorgen.  Good old Hergé kon er ook wat van.

Dit was niet de enige afwijking van de traditie, waar de Fransen toch zo aan gehecht zijn en wat hen sympathiek maakt. Sarkozy weigerde om ter gelegenheid van de nationale feestdag vijfduizend gevangenen gratie te verlenen. Het zal allicht een fikse ontgoocheling en anti-Sarko-kreten hebben opgeleverd bij diverse ‘brave’ gedetineerden. De president ziet echter geen redenen om hen vrij te laten op het moment dat men de strijd tegen de criminaliteit opvoert. Chirac heeft zich hier nooit aan gewaagd, maar veel valt toe te schrijven aan diens apathie, immobilisme en gebrek aan politieke moed.

Alsof dat nog niet genoeg is ontmantelt hij ondertussen ook nog zijn politieke rivalen. De PS zat na de desastreuze presidentsverkiezingen al in zak en as. Sarkozy doet er nog een schepje bovenop door de kopstukken één voor één weg te promoveren. Bernard Kouchner werd al Minister van Buitenlandse Zaken in een hoofdzakelijk rechtse regering en werd prompt uit de PS verbannen. Een ander kopstuk en legendarisch Minister van Cultuur ten tijde van Mitterrand, Jack Lang, kreeg een topfunctie aangeboden en zal daar naar alle waarschijnlijkheid op ingaan. Hij werd alvast uit het leidend orgaan van de PS gezet. Vorige week dan haalde Sarkozy zijn voorlopig zwaarste coup uit: zwaargewicht Dominique Strauss-Kahn, beter bekend als DSK en oud-Minister van Economie en Financiën, wordt door de president én de Europese Unie voorgedragen als toekomstig IMF-voorzitter. Die benoeming komt traditioneel toe aan een Europeaan. De kans is dus groot dat ook DSK binnenkort de PS achter zich laat. Meteen is de partij niet zomaar onthoofd; ze is drie hoofden kwijt. Van de zeven éléphants blijven er nog vier over. Daarvan ligt François Hollande in de lappenmand, is Lionel Jospin aan pensioen toe en heeft Laurent Fabius zich na zijn Europa-débâcle nogal onmogelijk gemaakt. Wie komt er dan als toekomstig opperhoofd naar boven drijven? Jawel, Ségolène Royal, Sarko’s uitdaagster tijdens de presidentsverkiezingen. Ze had zich al voorgenomen om op het voorplan te blijven. Sarkozy heeft haar positie in deze impliciet versterkt. Wat hou ik toch van ironie.

Het geeft mij allemaal een déjà vu-gevoel. Begin deze eeuw – wat een uitdrukking – probeerde de VLD op alle manieren de toenmalige CVP te ontmantelen door overlopers op een niet onaantrekkelijke functie te trakteren. Voormalig voorzitter Johan Van Hecke liet zich meeslepen, Karel Pinxten liep schaamteloos over en ook een aantal backbenchers volgden. Daar stopte het echter mee. Karel De Gucht, de spirituele vader van de operatie, liep uiteindelijk een blauwtje op, want het leidde onrechtstreeks tot heel veel ongenoegen in eigen rangen, met de bekende gevolgen. Na de hubris komt de nemesis. Maar laten we vooral geen leedvermaak hebben, want dat hoort niet. Het kan iedereen overkomen. Misschien heeft Sarkozy wel een rechtstreekse lijn met de Melsenstraat. In één ding is hij twee maand na zijn aanstelling geslaagd: hij heeft voor een enorme ommekeer in de politieke gebruiken gezorgd. Of dat een goeie zaak is en het voor hem zal renderen blijft voorlopig een onbekende, maar toch: le changement is op enkele vlakken duidelijk zichtbaar. Il faut le faire…

Voor de anti-Sarko-medemens wil ik alvast zeggen dat ik hun reserves voor een stuk deel en altijd alert zal blijven voor zijn handelingen. Zijn relatie met het politiek-industriële establishment blinkt niet uit in transparantie, maar hem meteen afschilderen als een gevaarlijke neofascist is je reinste onzin. Het is blijkbaar bon ton in eerder linkse intellectuele kringen om hem zonder enige zin voor nuance te stigmatiseren. Dergelijke vooringenomenheid kunnen we niet serieus nemen. Hoezeer ik hun kritisch vermogen ook waardeer, ook ten opzichte van critici moet men kritisch blijven. Met andere woorden: laat ons bij alles vragen blijven stellen, zonder meteen met modder te gooien. Dat lost niets op. Meer nog: het doet de waarheid geweld aan en dergelijke uitspraken dompelen deze vaak zelfverklaarde intellectuelen in oneer, wat ze eigenlijk niet verdienen…

Mij is het vooral te doen om de manier waarop hij aan politiek doet. Met een onnavolgbare dosis energie en ambitie heeft hij op een bijzonder professionele manier de presidentsverkiezingen gewonnen. Zijn startpositie was op het eerste gezicht niet ideaal. Als partijvoorzitter leefde hij in onmin met president Chirac, maar slaagde er toch in om zijn positie te handhaven en zelfs te versterken. Niemand van zijn UMP durfde het tegen hem opnemen, zodat hij in het begin van dit jaar met een stalinistische score tot gaullistische presidentskandidaat werd verkozen, zonder te steunen op de twee uithangborden van de Franse republiek, de president en de eerste minister, Chiracien Dominique de Villepin.

Meteen lanceerde Sarkozy een aantal concrete ideeën. Laten we het maar toegeven: het waren omstreden ideeën. Zijn voorstel om een ministerie van nationale identiteit op te richten droeg niet meteen mijn voorkeur weg, maar het was wel een manier om het maatschappelijk ongenoegen te kanaliseren. Hiermee recupereerde hij een deel van kiezers die normaliter Jean-Marie Le Pen en consoorten zouden opzoeken. Er is een probleem in de banlieues en die wil Sarkozy aanpakken. Daarvoor kiest hij niet meteen de meest eenvoudige weg, maar het feit alleen al dat hij voor een te bewandelen pad kiest strekt hem tot eer. Tegenkandidate Ségolène Royal kon dit moeilijk counteren. Kortom: Sarko stelde een aantal inhoudelijke objectieven voorop en hield die tijdens de campagne aan. Ter vergelijking: in tegenstelling tot de Franse president gaat Verhofstadt bij ons als een slang nu eens de ene kant uit, dan weer profileert hij zich op een ander thema. Er zijn onder politici duidelijk gradaties in politiek-strategisch doorzicht. Dat is echter geen nieuws.

Op basis van die ideeën ging Sarkozy de confrontatie aan met zijn voornaamste tegenstandster, Ségolène Royal. Eventjes zag het er naar uit dat centrumkandidaat François Bayrou zich in het gevecht zou mengen en als spreekwoordelijke derde hond naar het Elysée zou worden gestuurd, maar dat draaide uiteindelijk op niets uit. Het contrast tussen Sarko en Ségo kon niet groter zijn. Sarko als macho, als strateeg en geslepen vos die het opnam tegen een toch nogal arrogante doch charmante vrouw van linkse huize. Jammer voor haar viel ze te licht uit. Het verschil in politieke feeling én professionalisme was te groot. Ondanks een breed kiespubliek slaagde Ségolène er absoluut niet in om Sarko’s ijzeren strategie onderuit te halen.

Er was gewoon weinig tegen Sarko in te brengen. De campagne moet duidelijk al jaren op voorhand zijn voorbereid. Naast zijn inhoudelijke, controversiële profilering maakte hij ook gebruik van Amerikaanse propaganda-toestanden. Bovendien wist hij de nieuwe media perfect te bespelen. Met NSTV, op sarkozy.fr, slaagde hij er in om zijn campagne helemaal in de YouTube-hype te integreren. Puik werk. De aanloop naar de verkiezingen was op een bijna wetenschappelijke manier gepland; het verzoenen van inhoud en entertainment heeft Sarkozy geen windeieren gelegd.

Het is nu aan hem om zijn beloftes te realiseren. Men moet hem steeds kritisch blijven benaderen, maar op een eerlijke manier. Met een meerderheid van 53% heeft hij een duidelijke legitimiteit om zijn land de komende vijf jaar te leiden. De Fransen kunnen hem nadien alvast afrekenen op een concreet programma. Van Chirac is dat niet mogelijk geweest, want we hebben nooit echt geweten waarvoor hij stond. Sterker nog: óf hij wel voor iets stond. De laatste maanden van zijn ambtstermijn hebben we niet veel meer van hem gehoord. De pers bleef maar benadrukken dat de president zijn stempel zou drukken op de campagne, maar Chirac bleef opvallend stil. Hij was totaal uitgeblust en behoorde al enige tijd tot het historisch patrimonium van de Vijfde Republiek. Niemand lag nog wakker van hem.

Het stemt mij dan ook gelukkig dat er nu eens een energieke vijftiger aan het hoofd van de Franse Republiek staat. Al mijn ganse leven zijn de Franse presidenten oude mannen die kampen met gezondheidsproblemen of gebrek aan motivatie. Het land is echter interessant genoeg om een dynamische figuur als staatshoofd te hebben. Sarkozy lijkt de geschikte kandidaat. Zijn eerste beleidsdaad – het vormen van een nieuwe regering – is alvast een teken van vernieuwing. Hoewel hij over een meerderheid beschikt nam hij (ex-)socialisten in de ploeg op. Boegbeeld Bernard Kouchner werd alvast meteen geëxcommuniceerd uit de PS, maar is toch zo moedig om het in de nieuwe equipe te proberen. Zien of het concept aanslaat. De aankomende parlementsverkiezingen zullen een eerste test zijn. Of Sarkozy op die manier de socialisten de wind uit de zeilen neemt valt af te wachten. Hij zou echter niets liever willen…

Via JONGCD&V kreeg ik de kans om een verkiezingsmeeting met Sarko mee te maken. Op zondag 18 maart trokken we met een uitgebreide delegatie naar de Zénith in Parijs om de man in vol ornaat bezig te zien. C’était super! Ik heb al veel verkiezingsmeetings meegemaakt waar helden werden aanbeden (van Jean-Luc Dehaene tot Yves Leterme), maar zo’n openlijke admiratie voor een halfgod was du jamais vu. Samen met twaalfduizend dolenthousiaste Fransen zagen we een combattieve Sarko die het publiek onmiddellijk op de hand had. Meer dan een uur lang juichte de zaal bij de frequente oneliners. Sarko bracht natuurlijk een perfect ingestudeerd nummertje, maar je moet het toch maar doen. Je zou er voorwaar bewondering voor krijgen.

De campagne gaat de Amerikaanse toer op. Men had duidelijk gespiekt bij de Democratische en Republikeinse Conventies. Daarbij werden kosten nog moeite gespaard. Iedereen kreeg een Sarkozy-T-shirt mee (“Ensemble tout devient possible”). Na de toespraak van de held zette DJ Martin Solveig de zaal een tweede keer in vuur en vlam. Ik ben niet voor een overdreven mediatisering of personalisering van de politiek, maar dergelijke verkiezingsmeetings brengen vuur in de campagne. Ze geven het engagement van de militanten een ongelooflijke boost.

Moeten de Fransen hem een kans geven? Hij legt alleszins meer politieke maturiteit aan de dag dan zijn socialistische tegenkandidate, Ségolène Royal. Het feit dat hij tegemoet wil komen aan de besognes van mensen in de zogenaamd moeilijke buurten kan in zijn voordeel spelen, al moet daar steeds bij gezegd worden dat hij op zijn minst dubbelzinnig speelt op de gevoeligheden van autochtonen en allochtonen. On verra.

Zijn boodschap naar de jongeren toe was alvast duidelijk. Volgens de kandidaat moeten jongeren dromen. “Être jeune est un privilège. Quand on est jeune, il faut rêver. C’est à la jeunesse de rêver.” We zullen dit maar ter harte nemen, zeker? Laten we beginnen met te dromen over 10 juni…

http://www.sarkozy.fr

Waarom? Om een of andere reden ben ik gefascineerd geraakt door het feit dat in het Angelsaksische Noord-Amerika zes miljoen Franssprekenden leven. Midden in een Engelstalige woestijn consequent de taal van Molière spreken moet geen sinecure zijn. Ik wou dat eens van dichterbij bekijken. Als je dan toch een onderzoek moet doen, dan kon het maar best boeiend zijn.

Het zou me hier te ver leiden om de ganse geschiedenis van Québec neer te pennen. Feit is dat de Canadese provincie zich pas vanaf begin jaren zestig van de twintigste eeuw echt is gaan manifesteren. Het was het begin van de révolution tranquille: op een gestage maar zekere manier kwamen de Québécois van onder hun bijzonder Katholieke kerktoren gekropen en begonnen ze zich als echte Franstaligen in Canada te gedragen, met de daarmee gepaard gaande rechten en plichten. Ze werden zich terdege bewust van hun eigen identiteit en probeerden dit ook op het politieke plan te realiseren. Als Belgen – en zeker de Vlaamse helft ervan – zijn wij perfect geplaatst om te begrijpen hoe een onderdrukte cultuur er alles aan doet om haar rechten en belang op te eisen. Zo ook de Québécois.

De Parti Québécois kwam met de regelmaat van de klok aan de macht in de deelstaatregering en ook naar Ottawa, het federale niveau, werden veel ‘souverainistes’ afgevaardigd, verenigd in het Bloc Québécois. Vanaf eind jaren zestig deden die er alles aan om de positie van Québec binnen de Canadese federatie te verbeteren. Of sterker nog: tot tweemaal toe (in 1980 en 1995) organiseerden ze een referendum over een mogelijke onafhankelijkheid van de Franstalige provincie, of toch minstens over een souveraineté-association met Canada. Tweemaal haalde een ‘non’ de meerderheid, maar in 1995 was die maar héél erg nipt. Er wordt al luidop gedroomd om in 2008 een derde keer een volksraadpleging te houden, op voorwaarde dat de Parti Québécois tegen dan een meerderheid in het deelstatelijk parlement heeft veroverd. Of de Péquistes het zullen halen is een eerste vraag; of het dit keer op een ‘oui’ zou uitdraaien een ander. Het enthousiasme voor een onafhankelijk Québec varieert immers met de stand van de maan.

Hoe emotioneel de discussies ook worden gevoerd, veel stemgerechtigden uit La Belle Province zijn géén indépendentistes. In de eerste plaats wonen er veel Engelstaligen. Een onafhankelijk Québec zou hun taal en cultuur hoe dan ook niet ten goede komen. Nu al doen de Franstaligen er alles aan om het Engels tot in het absurde terug te dringen. Zo spreekt men er obstinaat over courriel in plaats van e-mail. Bovendien voelen heel wat Québécois zich niet zo slecht binnen een Canada waar de Engelstaligen een numerieke meerderheid vormen. Je kan officieel zowat overal aan Franstalige documenten raken en een grote Canadese economie biedt meer perspectieven dan een meer gesloten, onafhankelijke samenleving. Vanuit de Canadese federatie heeft men hier de laatste decennia handig op ingespeeld, door een soort van tegenidentiteit te creëeren: Canada is een open samenleving, waar het goed leven is en waar alle culturele achtergronden worden gerespecteerd en gestimuleerd. Wie wil daar dan afscheid van nemen? In deze discussie heeft voormalig premier Pierre Elliot Trudeau een grote rol gespeeld, notament zelf afkomstig uit Québec. Ten slotte is ook Québec een heel multiculturele samenleving. In de metropool Montréal hokken honderden culturele achtergronden samen. Hebben die iets te winnen bij een onafhankelijke staat waarin de Franstalig-Amerikaanse cultuur een duidelijk dominante factor zou vormen? Niets is minder zeker…

Stel dat ik als genaturaliseerde ex-Belg zelf zou moeten kiezen, dan zou ik het erg moeilijk vinden. Het is een keuze tussen hart en verstand. Enerzijds zou een onafhankelijk Québec de culturele eigenheid van Franstaligen in Noord-Amerika voor eens en altijd vastleggen en consolideren. De geschiedenis zou er een toekomst hebben. Het is aanlokkelijk. Anderzijds biedt een open Canadese samenleving toch meer ontplooiingsmogelijkheden voor een nieuwe generatie. Gesteld dat ik als genaturaliseerde in Québec indépendentiste zou zijn, met welke argumenten moet ik dan komen aandraven om België niet te splitsen? Hoeveel gelijkenissen de beide landen ook vertonen, toch acht ik een onafhankelijk Québec zinvoller dan een onafhankelijk Vlaanderen. Een soevereine staat Québec zou voldoende garanties kunnen bieden om de erfenis en cultuur van de Franstaligen in Noord-Amerika te behouden en dat in veel grotere mate dan dat dit nu het geval is. Door de samenstelling van de bevolking zou de culturele protectie er géén bedreiging vormen voor de multiculturaliteit. In Vlaanderen is dit anders: een onafhankelijk Vlaanderen zou een cultuurverlies betekenen. Hoezeer Walen en Vlamingen ook verschillen, het feit dat ze met elkaar rekening moeten houden is al een culturele verrijking. Men wordt verplicht om zich om ‘de andere’ te bekommeren; een onafhankelijk Vlaanderen zou te veel leiden tot een culturele eenheidsworst. Naast een kerktorenmentaliteit is de Vlaamse samenleving absoluut niet zo multicultureel als die in Québec; in dergelijke soevereine staat zou ik me te veel opgesloten voelen. Laten we het dus op een vive le Québec libre en een bescheiden vive la Belgique houden, zonder al te veel in een archaïsch discours te vervallen.

Waarom ben ik nu in tempore non suspecto hierover begonnen? Eén dezer dagen heeft Ségolène Royal, de Franse socialistische presidentskandidate zich op een weinig diplomatische manier vóór een onafhankelijk Québec uitgesproken. Meteen regende het bakken kritiek uit zowel Ottawa als Québec-stad. Een Franse presidentskandidate hoeft zich niet met interne Canadese aangelegenheden bezig te houden, zo heette het. Ségo heeft hiermee alvast blijk gegeven van over weinig politieke feeling te beschikken. Ik neem aan dat de Fransen dit binnen 89 dagen mee in rekening zullen brengen. Tegenkandidaat Sarko heeft zich alsnog niet tot dergelijke nutteloze uitspraken laten verleiden. Dit is op zijn minst een pluspunt als je president van Frankrijk wil worden.

Maar terug naar Québec. Hoewel ik er dus een thesis over heb geschreven ben ik er nog nooit geweest, waarbij ik meteen de aandacht wil vestigen op de relativiteit der dingen en der eindquoteringen. De punten vielen zéér goed mee, maar op een of andere manier betwijfel ik of dit terecht is. Uiteindelijk is het een boekenwijsheid, maar dat is een andere discussie. Feit is dat Québec zeer hoog op mijn to visit-lijst staat, of beter: een lijst van places à découvrir. Iemand zin om mee te gaan?