Na een veel te lange vlucht is de JONGCD&V-delegatie eindelijk in Lima aangekomen. We hebben er 14 uur over gedaan om tot hier te geraken. In de luchthaven staat iemand ons op te wachten met een bordje met ‘CD&V’ in de hand. Het is onze reisleider, Marc Nagels. We maken meteen kennis met een Zuid-Amerikaanse stad. Het verkeer is een grote chaos. Autos rijden ons busje rechts voorbij, de luttele fietsers worden haast overhoop gereden en de autobussen zijn niet meer dan gammele vehikels.

Ettelijke jaren geleden privatiseerde toenmalig president Alberto Fujimori het ganse busnetwerk in Lima, want ‘de vrije markt kan alleen maar voor kwaliteitsverbetering zorgen’. Iedereen die over een bus beschikte kon een eigen lijn openen. Veel Peruanen kochten een in Japan of Korea afgeschreven lijnbus op en zetten die op een bepaald traject in. De gevolgen laten zich raden. In de stad rijden nu duizenden bijzonder onveilige autobussen rond waar je als reiziger heel wat kans maakt om bestolen te worden. Daarbij komt dan nog de onnoemlijke luchtvervuiling. Geen enkele politicus, ook huidig president Alan Garcia, heeft de politieke moed om dit gigantisch probleem aan te pakken. Lima heeft nood aan een metro, maar niemand durft iets te ondernemen. De problemen stapelen zich op. Welcome to South America!

Hoe mooi dit alles ook mag zijn, net na de middag staan een viertal kinderen ons op te wachten aan de bus. Frederico, Cynthia, Sofia en Victor zijn lid van Manthoc, een beweging die zich ontfermt over kinderen die in de kinderarbeid verzeild zijn geraakt. Samen met hun begeleidster Patricia rijden we naar een coördinatiecentrum in een zogenaamde volkswijk aan de rand van de stad. De kinderen hebben er veel plezier in. Waarschijnlijk is dit de eerste keer in hun leven dat ze in een dergelijk busje zitten. Allemaal lachende gezichten. De realiteit is echter anders.

Manthoc ontkent het bestaan van kinderarbeid niet. Veel kinderen komen uit gebroken gezinnen of hebben simpelweg geen ouders meer. Om rond te komen zijn ze verplicht om ergens te gaan werken. Manthoc probeert ervoor te zorgen dat de kinderen het beste ervan kunnen maken en minstens een halve dag naar school kunnen gaan. In de namiddag kunnen ze dan werken. In een belendende bakkerij zagen we achtjarigen taartjes bereiden. Dat op zondagnamiddag. Het chique centrum van Lima was plots wel heel ver weg.

Het openbaar onderwijs in Peru is van lage kwaliteit. De leerkrachten worden slecht betaalt, er is nauwelijks didactisch materiaal voor handen, de gebouwen zijn in slechte staat, kortom, er zijn veel noden. In het bewuste schooltje in een der armere menselijke nederzettingen – eufemisme voor krottenwijk – geeft het lerarenkorps elke dag weer het beste van zichzelf om de kinderen in elementair onderwijs te voorzien. We woonden een les bij. Op een bepaald ogenblik vroeg de leerkracht wat de studenten later wilden worden. De antwoorden waren legio, want er zaten dokters, advocaten, verple(e)g(st)ers, informatici en zelfs een voetballer in spe tussen. Het is jammer genoeg heel onwaarschijnlijk dat een van die kinderen zijn of haar droom in vervulling zal zien gaan, want met hun beperkte middelen en kwaliteitsmaatstaven kan men er gewoonweg niet in slagen om in beter onderwijs te voorzien.

Als afscheidscadeau hadden we voor de kinderen en de leerkracht balpennen meegebracht, want daar hadden ze echt wel een tekort aan. Ze lachten allemaal zo vriendelijk toen we de pennen overhandigden. Ook de leerkracht knikte zeer onderdanig zijn hoofd. Hij was ons enorm dankbaar. Voor een balpen…

In de vooravond werden we verwacht bij onze collegae van de Partido Popular Cristiana. De JONGCD&V-delegatie werd in eerste instantie in hoogst verwarrende omstandigheden ontvangen. Slechts een iemand uit hun groep sprak Engels, wat de communicatie niet echt vlotjes deed lopen. Bovendien moesten we van het ene lokaal naar het andere verhuizen wegens dubbele boekingen. In de grootst mogelijke verwarring vroegen ze ons om iets te komen vertellen over ons land aan een groepje geinteresseerden. De beleefdheid vereiste dat we hierop ingingen en hebben een klein half uur een tachtigtal Peruvianen op een introductie in de Belgische Politiek getrakteerd. Na een tijdje hadden we de zaal op onze hand. Zo kregen we massaal veel applaus toen we verkondigden tegen de oorlog in Irak te zijn. Men was ons heel dankbaar, want ze hadden nog een aantal cadeaus in petto. Wij hebben hen als tegenprestatie een JONGCD&V-vlag gegeven. Ongelooflijke mensen, die Peruvianen!

De tijd dringt om naar onze tweede afspraak van de dag te gaan. We zetten koers naar een biolandbouwbedrijf. U weet het misschien niet, maar in Peru is ons aller cavia geen huisdier. Integendeel: het is er een delicatesse. Gebakken cavia kan op heel wat bijval rekenen. Het bedrijf dat we bezochten maakt op basis van meststoffen (dus: van de cavia’s) energie en andere producten.

De vrouw des huizes, Carmen, geeft ons een heel gedetailleerde rondleiding in het bedrijf. Carmen is ook universiteitsprofessor die haar doctoraat in België behaalde. Ze spreekt dan ook heel vloeiend Frans, wat de communicatie stukken vlotter laat verlopen. Een verademing na enkele dagen van quasi uitsluitend Spaanse uitleg. Uit haar betoog leiden we af dat ze als bio-ingenieur in Peru een pioniersrol vervult.

Meer nog dan haar pleidooi voor de biolandbouw zijn we onder de indruk van haar algemene cultuur en eruditie. Bij een originele Peruviaanse maaltijd – bonen, gele en oranje aardappelen en (wat had u gedacht) cavia – hebben we een heel onderhoudend gesprek over de algemene toestand in Peru. Zoals in al onze vorige gesprekken stellen we bij haar vast dat het wantrouwen in de politiek en het onvermogen van de politieke klasse in dit land veel vooruitgang tegenhoudt. Alles heeft vooral tijdens het bewind van Fujimori een grote klap gekregen. Hij ontbond het middenveld waardoor zowat alle initiatieven tussen de mens en de overheid verdwenen. Na het herstel van de democratie door president Toledo duikt weer heel wat engagement op, maar alles is zo geatomiseerd dat men op middellange termijn nauwelijks resultaten kan boeken. Een verhelderend gesprek met een chique dame. We waren er danig van onder de indruk.

Noterenswaardig was onze taxi-ervaring richting Larcomar, de buurt in Lima waar leuke restaurantjes zijn. Als je geen Spaans spreekt en de chauffeur wil een conversatie aangaan, dan kan je best over 1 thema beginnen spreken: futbol! “¿De donde?” “Bélgica” “Oh Bélgica! Andres Mendoza!” “Si, si, Señor” “Ah Bélgica! Paf! Scifo!” Nooit gedacht dat Jean-Marie Pfaff vlotjes over de lippen van de Peruvianen zou glijden. El sympatico heeft hier blijkbaar nog heel wat fans. Daar zal het weergalloze Mexico ’86 wel voor iets tussen zitten, niet?

Jammer genoeg is het bewolkt en zien we niet veel van de Andes, los van enkele schitterende bergtoppen. Spectaculair en adembenemend was de landing in Cusco. De piloot moest het toestel handig tussen de bergen laveren. Tijdens een bocht van 180 graden kregen we een overgetelijk zicht op de stad, die zich op 3400m boven de zeespiegel bevindt. Om u een idee te geven: Cusco ligt meer dan 10 Eiffeltorens hoger dan Lima.

Op deze reis mag echter niet getreuzeld worden, want vlak na onze aankomst zitten we al op de bus richting Abancay, op vijf uur rijden van Cusco. Onderweg kwamen we landschappen tegen waar je stil van wordt. Nogmaals adembenemend. Net voor Abancay nemen we een bergpas van 3800m. We zitten eventjes met het hoofd in de wolken om nadien terug af te dalen naar Abancay, 1400m lager (op 2400m hoogte).

Abancay (115.000 inwoners) is een van de armste steden van Peru. Tachtig procent van de boerenbevolking, waarvan we er onderweg heel wat tegenkwamen, leeft onder de extreme armoedegrens. Dit betekent dat ze jaarlijks moeten rondkomen met een budget dat maximum 100 USD bedraagt. Of anders gezegd: een 7-tal euro per maand, zelfs voor gezinnen met 5 of 6 kinderen. De levensverwachting bedraagt er 60 jaar; de kindersterfte 30% tot 40%. Wij logeren er in het meest chique hotel van de stad…

We zijn naar hier gekomen om de activiteiten van ADEA te bestuderen. Dit is een lokale partner van Trias die (heel) kleine ondernemers helpt met microfinanciering, het geven van vorming en het verdedigen van hun belangen in allerlei organen. Na een ietwat chaotische ontvangst – ADEA had alles, ondanks een goede voorbereiding van onze reisleider, niet goed met de staf gecommuniceerd – werden we dan toch in contact gebracht met kleine ondernemers.

We werden voorgesteld aan een man die allerlei houten snuisterijen voor toeristen maakte en exporteerde. Met behulp van ADEA had hij in een druk bezocht busstation een promostandje kunnen oprichten. Het ging niet om een groot bedrag – microfinanciering – maar was toch voldoende om een deel van het bedrijfsproces te optimaliseren, met name de promotie en verkoop van zijn goederen. Een correct en concreet voorbeeld. Nadien nam men ons mee naar zijn atelier. Dit was niet meer dan een aantal kleine machines, rekken met gereedschap en afgewerkte producten, beschermd door een afdak met golfplaten. Een aantal mensen waren er aan het werk. Erbarmelijke toestanden waren het niet, maar het was er toch weinig comfortabel. Er was echter beterschap in zicht, want de man was bezig met het bouwen van een verdieping boven zijn woonhuis om zijn atelier er te vestigen. Voor zover we konden opmaken was deze ondernemer niet representatief voor de allerarmsten. Zo exporteerde hij een deel van zijn goederen naar Portugal en Brazilië.

Nadien werden we op de universiteitscampus van Abancay – die is er! – in contact gebracht met twee jonge vertegenwoordigsters van Red Interquorum. Deze organisatie ontplooide haar activiteiten niet uitsluitend op kleinschalig ondernemen, maar eerder op een activering van – wederom – een aantal middenveldsorganisaties, waarbij hun aandacht ook naar het ondernemen uitging.

De twee jongedames, Rocio en Nemery, kenden hun lesje verduiveld goed. Ze vertelden ons, nippend aan een Inka Kola, over het lanceren van een aantal ideeën en concepten die de jongeren moeten aanzetten tot engagement en samenwerking. We moeten het tot vervelens toe herhalen, maar dit gesprek was nog maar eens een bewijs dat er in dit land enorm veel leeft en initiatief wordt genomen, ook en vooral door de jeugd, maar dat men het moeilijk heeft om niet in geatomiseerde actie te blijven vervallen. Men vroeg ons hoe wij in België deze problemen oplosten. Graag hadden ze van ons hierover opleiding gekregen, precies omdat we de vinger op de wonde legden en een alternatief voorstelden. Wij kunnen deze mensen met onze expertise met plezier helpen om het middenveld terug op te bouwen. Een ideetje voor een volgende reis?

Ze worden toegekend na een analyse van de activiteiten van de onderneming in kwestie. Hoe transparant dit is en welke kwaliteitsmaatstaven er worden gebruikt was ons niet meteen duidelijk. Maar goed: het was met onze beperkte voorkennis niet de bedoeling om ADEA aan een kruisverhoor te onderwerpen, hoewel we het niet nalieten om kritische vragen te stellen. Hiervoor richtten we ons onder meer tot de president en voormalig burgemeester van Abancay.

Daarna zetten we koers naar een gemeentelijke dienst die in het ganse proces is betrokken. ADEA werkt voor de ontplooiing van haar activiteiten immers samen met de lokale overheden. Dit leek ons relatief in orde te zijn, hoewel het opviel dat men misschien wel symptomen van een “Peruviaanse Ziekte” vertoonde. In het verleden werd het gros van de ambtenaren vervangen als de poitieke meerderheid van kleur veranderde. Abancay had nog maar net een burgemeesterswissel ondergaan. Het merendeel van de bedienden op deze dienst waren nog maar pas aan de slag. De mensen hadden al een status quaestionis opgemaakt, maar een echt diepgaande analyse van de dossiers bleef op zich wachten. Men roeit er met de riemen die men heeft.

Ondertussen werden we in zeven haasten nog naar een weefatelier gebracht. Een tweetal vrouwen toonden ons hun nederige stulp en productie (truien die we een na een mochten testen). Het was niet meer dan vier muren waarbinnen vier weefgetouwen stonden. Die bleken niet hun eigendom te zijn, maar van een firma die hoopte dat men ze op termijn ging aankopen (soort leasingcontract). Het was ons allemaal niet zo duidelijk. Feit is wel dat de vrouwen kritiek uitten op de grootte van het geleende krediet. Naar hun mening kregen ze niet helemaal waar ze recht op hadden om hun weefproductie op peil te houden of uit te breiden. Zo zagen we ook eens de andere kant van de medaille…
De laatste halte in Abancay was – jawel – het stadhuis. Het was de burgemeester immers ter ore gekomen dat mensen uit het verre België in zijn stad verbleven. Het was voor hem dan ook mooi meegenomen om met die buitenlanders in de lokale pers te komen. Sommige politieke geplogenheden zijn immers universeel. In het kabinet van de burgemeester namen we plaats aan een lange tafel, waar de burgemeester zijn stad voorstelde. We wisten natuurlijk al heel wat van. Veel meer dan een aantal algemeenheden kwamen er niet uit. Hij vond – onder meer – vooral het toerisme een troef voor de streek. Mja, als we even om ons heen keken waren er in Abancay misschien wel andere katten te geselen. Enkele kritische vragen brachten weinig soelaas. Met een glimlach, foto en radio-interview namen we beleefd afscheid. ADEA trakteerde ons nog op een presentje en dineerde met ons in een plaatselijk restaurant. Het hoeft geen betoog dat ook hier de cavia centraal stond…

Na de middag reden we terug naar Cusco. Tijdens de lange terugrit kwamen we onder meer een vrachtwagen uit Maldegem tegen. Althans, dat stond op de deur van de cabine. Waarschijnlijk ging het om een vrachtwagen die uit Rotterdam naar Peru was verscheept om hier een tweede leven te beginnen. Het krioelt hier immers van wagens die elders al jaren zijn afgeschreven. Een paradijs voor elke autoliefhebber.

Onze chauffeur, Ruben, liet het niet na om zijn favoriete plaat op ons af te vuren. Niemand minder dan Agua Bella gonsde door de luidsprekers. Agua! Bella! Het was zo meeslepend dat we er ernstig over nadenken om een Belgische Fanclub op te richten. Pieter stelt zich alvast kandidaat voor het voorzitterschap.

Door al onze lotgevallen in Abancay hadden we nogal wat vertraging opgelopen zodat het al donker werd toen we nog een eind van Cusco af waren. Marc, onze reisleider, had ons gewaarschuwd dat rijden in het donker in Peru een levensgevaarlijke onderneming was. Hij had overschot van gelijk. Hier lopen op straat kuddes schapen en koeien rond. Auto’s zijn soms niet verlicht; fietsen al helemaal niet. Komt daarbij dat het respecteren van snelheidsbeperkingen in Peru een relatief begrip is. Ach, het schitterende panorama op een verlicht Cusco maakte veel goed…

We bezochten samen met onze gids Daniel de voornaamste trekpleisters: de San Blaskerk, het Santo Domingoklooster met onderliggende Zonnetempel, … Ook in de kathedraal op het Plaza de Armas hielden we halt. Na de evenknie van Mexico-City is dit exemplaar het grootste van Latijns-Amerika. Noterenswaardig is de overdekte markt. Elke dag van de week komen de lokale handelaars hun waar aanbieden. De kraampjes zijn er per voedingswaar ingedeeld. Tussen de rijen door probeerden mensen op de grond hun weinige zaken aan de man te brengen. Ook hier armoede troef. Wij – natuurlijk gewapend met fototoestel – werden onmiddellijk aangeklampt, maar hielden onze soles ietwat in onze geldbeugel. Naar verluidt is het voor ons niet aangewezen om de voedingswaren te consumeren. Wij zijn immers niet immuun aan de bacteriën die hier de koopwaar sieren. Bovendien hebben we geen garantie dat het vlees, de vis of de groenten vers zijn. We nemen best geen risico.

Het is sowieso wat op eieren lopen, want een bezoek aan dit land houdt wel degelijk gezondheidsrisico’s in. We hebben ons allereerst moeten inenten tegen gele koorts en hepatitis. Nu we in Cusco zijn schuilt de hoogteziekte om de hoek. Volgende week in San Ramon, aan het begin van de jungle, moeten we preventief malariapillen slikken. Ten slotte gaat ook van diarree een eeuwige dreiging uit.

In Cusco trekken we het ons niet echt aan. Na de geleide bezoeken wagen we ons in een plaatselijk restaurantje waar ik lamsvlees met koriandersaus bestel. Dat valt goed mee. De Peruviaanse keuken is lekker. Basisingrediënten zijn cavia (of course), aardappelen, bonen, rijst, alpaca-vlees en dergelijke meer. Fruit is dan weer minder aanwezig. Qua drank moet u zeker de Pisco (lokale cocktail) eens proberen. Een leuke avond sluit je af met een Cusqueña. Voor wie de alcohol liever op stal laat is er nog altijd de Inca Kola, al is dit sap niet te drinken. Bweuh. Volledigheidshalve dien ik hierbij te zeggen dat in de Belgische delegatie de meningen hierover verdeeld zijn…

Het is geen sinecure op er te raken. Het efficiënst is een busrit van Cusco naar het station van Incadorp Ollantaytambo. Vandaar gaat het per trein naar Aguas Calientes, aan de voet van Machu Picchu. Volgens onze reisleider is dit bovendien de mooiste treinreis ter wereld. Ten slotte moeten we nog een half uur de bus op om de berg waarop de ruïnes liggen te beklimmen.

Toen we Cusco buitenreden was er even paniek in onze gelederen: sommigen hadden hun paspoort niet bij. Het kan immers zijn dat men dit in Machu Picchu moet controleren. [In het Spaans] “Kunnen we het nog halen als we de paspoorten in het hotel oppikken?”, vroeg onze reisleider. “Siiiii”, antwoordde chauffeur kordaat. Wat volgde was een rush door Cusco-City. Geclaxonneer alom. Het deed me denken aan een film waarin men de straten van Parijs onveilig maakte. Confer Youtube. Even snel ging het richting Ollantaytambo. Onderweg werden we nog tot staan gebracht door een ijverige agent. Het ging blijkbaar niet om een snelheidscontrole, want toen hadden we zeker gehangen. Ruben wees de agent er op de er toeristen in de bus zaten en die moesten hun trein richting Machu Picchu halen. No problemo, we mochten vertrekken. “Toeristen” en “Machu Picchu”, twee begrippen die in Peru boven de wet staan… Onze race tegen de klok kon verdergaan.

Uiteindelijk waren we nog een kwartier voor vertrek in het station. JONGCD&V kreeg het privilege om de mooiste treinrit ter wereld in eerste klasse te mogen meemaken. Hierdoor beschikten we over kijkvensters op het dak van de trein. Pretty cool, ware het niet dat condens de pret ietwat drukte. Het was desalniettemin een unieke ervaring. Na een steile klim met een bus kwamen we heelhuids op de ruïne aan. Zoals zowat overal in Peru moesten we ook hier een aantal persoonlijke gegevens neerpennen vooraleer heilige grond te betreden.

What can I say? Machu Picchu moet terecht een wereldwonder worden genoemd. Het zicht op de stad en de omgeving heeft weinig gelijken. Veel andere wereldwonderen heb ik nog niet gezien, maar Machu Picchu is gewoon adembenemend. Vooral als de zon de berg als een spotlight in de kijker zet sta je perplex. OK, de kunst der overdrijving is mij niet vreemd, maar dit moet je wel gezien hebben.

Agustin, onze gids, sprak grappig Engels. Hij legde de intonatie telkens op het laatste woord van de zin en maakte er een spontane buiging bij. Komt daarbij dat de Peruvianen alle Engelse V’s ook als B uitspreken, dan komt er vaak een lag op je gelaat. Eberybody happy?

Het ganse verhaal van Machu Picchu moet u maar eens nalezen op Wikipedia en consoorten. De rondleiding was keurig: niet te kort, niet te lang; geen overdadige uitweidingen door een pedante pseudo-intellectueel, zoals een voormalig leraar ons ooit eens dergelijke specialisten typeerde. Een geleid bezoek is alvast de moeite waard.

Natuurlijk kreunt ook Machu Picchu onder de nadelen van de roem. Per dag bezoeken honderden toeristen de site, met alle gevolgen van dien. Zo konden enkele Amerikanen het niet laten om een diertje in de ruïnes te jennen. Pfffff…

Na het bezoek werden we nog op een toetje getrakteerd. Het is te zeggen: we kregen de keuze om ofwel Huayna Picchu (berg met uitzicht op de site) te beklimmen of om een deel van het Incapad richting Zonnepoort af te wandelen. Twee mannelijke leden onzer groep konden het niet laten om te opteren voor een bezoek aan beide. Zo gezegd, zo gedaan, maar ook hier geldt het adagium “ambition bites the nails of success”. Michiel scheurde tijdens de beklimming letterlijk zijn broek in een poging om de getrainde Pieter te volgen. Met alle gevolgen van dien. Dit voorval was een Amerikaanse toeriste niet ontgaan; meesmuilend liet ze merken dat ze niet meteen erg had in de scheur. U begrijpt natuurlijk dat dit aanleiding gaf tot algemene hilariteit in ons kamp.

Zo ziet u maar: Machu Picchu is dus meer dan de moeite waard. Bestel alvast uw vliegtuigtickets!

We hebben een zwak gekregen voor marktjes. In Abancay passeerden we vanuit het busje een kleine overdekte markt, maar wegens te gevaarlijk op straat zijn we er toen niet geraakt. In het artikel over ons bezoek aan Cusco had ik het al over de dagelijkse markt die een enorme indruk op ons naliet. In Chinchero hielden we halt bij een “Indiaanse” markt.

Het was net als op foto’s in reisgidsen: een typisch Indiaanse bevolking met bijhorende veelkleurige poncho’s. Je voelt je er natuurlijk niet altijd even makkelijk bij. Deze mensen hebben nauwelijks genoeg geld om te eten. Ze doen alles om toch maar enkele soles bij te verdienen. Poseren op foto’s van rijke toeristen is daar één van. Alle mogelijke Inca-snuisterijen werden er te koop aangeboden: beeldjes, stoffen, hoeden, tassen tot zelfs pollepels werden ten berde gebracht.

We konden natuurlijk niet weerstaan en keerden met enkele artikelen terug naar de bus. Alles was er naar Belgische normen spotgoedkoop, maar het is er toch de gewoonte om nog verder af te dingen. Als iets bijvoorbeeld 35 soles (350 BEF/8,25 euro) kost, dan stelden we 30 soles voor. Meestal gaat men dan akkoord om het ding voor 32 soles te verkopen. Ook bij het nemen van een taxi is afdingen een gangbare praktijk.

Het marktje was voor ons een voltreffer. Isabelle vroeg om er nog wat langer te blijven, maar onze agenda was te druk bezet om er nog langer rond te hangen. Nog iets merkwaardigs: in de openbare toiletten van Chinchero krijg je een betalingsbewijs voor de betaalde 1 sol (0,25 euro). Het is in Peru overigens gebruikelijk om voor elke betaling, hoe klein ook, een bewijs te houden.

Iets verderop hielden we halt bij een zoutmijn. Als sinds de tijd van de Inca’s wordt zout gewonnen uit het water van een bron uit het Andesgebergte. Via een ingenieus netwerk van kanaaltjes haalt men in honderden kleine ‘baden’ zout uit het water. Die worden op coöperatieve basis door de verschillende aandeelhouders onderhouden en ten gelde gebracht. Het was er snikheet en moeilijk om tussen de verschillende compartimenten te wandelen. Het scheelde niet veel of sommigen onder ons hadden een zoutbad genomen.

In Urubamba zoeken we naar een geschikt restaurant voor een korte maaltijd. Marc wou, zoals steeds, het zekere voor het onzekere nemen. Aan een grote weg hadden we de keuze uit een aantal restaurants. Men ziet er dat een bus toeristen in aantocht is en doet verwoede pogingen om ons binnen te halen. Tevergeefs, want als iemand je voor 20 soles een uitgebreide maaltijd drank incluis aanbiedt, dan weet je dat iets niet pluis is. Next. Uiteindelijk belandden we in een ‘uitgebreid typisch Peruviaans buffet’. De copieuze maaltijd laat echter sporen na: de dagen nadien zijn we er met enkelen niet goed van. Ondanks een weloverwogen keuze houdt Peruviaans restaurantbezoek risico’s in…

Na de middag zetten we koers naar Ollantaytambo, het dorpje waar we de dag voordien de trein richting Machu Picchu hadden genomen. Ollantaytambo is een origineel Incadorp waar de mensen nog leven zoals vroeger. OK, niet overal, want ook hier hebben internet en consoorten hun intrede gedaan, maar toch: veel huishoudens zijn naar Europese maatstaven primitief, maar authentiek. Zo kloppen we aan bij een oud vrouwtje. Ze woont ietwat verscholen van een klein straatje in een klein kamertje. We zien er enkele kasten en een bed staan, evenals potten en pannen én de alomtegenwoordige… juist, cavia’s. De cuy, zoals ze en castellano heten, lopen er vrij rond. De vrouw is heel gastvrij en toont ons wat graag haar equipage. Voor zover we uit haar betoog konden opmaken – ze sprak half Spaans, half Quechua, de taal van de Inca’s – was ze eigenares van het bescheiden pand en was daar heel blij om. Het bezit van een huis – ‘comfortabel’ in vergelijking met sommige op het platteland en in de krottenwijken – was voor haar heel belangrijk. We weten niet of ze er alleen woonde of met kinderen of man. De bovenverdieping van het huis stond alvast leeg en het aantal bedden was beperkt, dus nemen we aan dat ze alleenstaande was. Ze leefde helemaal in de Incagemeenschap en had weinig weet van de buitenwereld. Toen we vertelden dat we uit België, Europa kwamen, reageerde ze niet. Ook haar leeftijd wist ze niet precies te vertellen. Ze zei dat ze 50 was, maar was alvast veel ouder. Waarschijnlijk wist ze het zelf niet eens. Waardoor we meteen twijfelden of ze überhaupt in de bevolkingsregisters was ingeschreven, hoewel haar eigendomstitel wel enige officiële registratie doet vermoeden. Wellicht komen duizenden Peruvianen uit kleine dorpjes niet in de officiële registers voor…

Ollantaytambo was niet echt een bewoond Bokrijk, maar het had er bij momenten wel alle schijn van. Een gezellig volksfeestje op het marktje bracht toch wat leven in de brouwerij. Blijkbaar was er een zangwedstrijd voor kinderen bezig. Op de voorgrond zaten vrouwen letterlijk garen te spinnen.

We beëindigden de dag met een soepje en spelletje presidenten in ons knusse hotelletje in Cusco.

Walter neemt ons mee naar een bergdorpje op drie kwartier rijden van Ollantaytambo. Een klein landwegje brengt ons er heen. We stijgen naar 3800m hoogte, meer dan een Eiffeltoren hoger dan Cusco, om een herkenbare meeteenheid te gebruiken. We gaan er een school bezoeken die met hulp van Hope werd gebouwd. Señor Walter wordt er met open armen ontvangen met onze groep in zijn kielzog.

Het is een middelbare school met – gezien de locatie – redelijke faciliteiten. Dit dorp is bijzonder ver afgelegen van de buitenwereld; er is enkel een satelliettelefoon. Internet is er nog niet, gsm-ontvangst evenmin. Men was aan het kijken om een internetverbinding te bestellen, maar de kost was naar verluidt voorlopig te groot.

De leerlingen krijgen er ons inziens behoorlijk onderwijs. Restanten op een schoolbord informeren ons over het feit dat men er les heeft gegeven over de Vietnamoorlog. Men vindt het er echter vooral belangrijk dat de kinderen in een eigen culturele traditie worden opgevoed, ver weg van de Spaanstalige Peruviaanse beschaving. Het behouden van de eigenheid is natuurlijk een goede zaak, maar hierdoor blijven de kinderen wel kansen missen. Kansen op sociale promotie en verdere studies worden er niet door bevorderd. Ons inziens legt dit ietwat een hypotheek op het doorbreken van het isolement van de streek.

Naast onderwijs probeert men er ook te voorzien in eigen voeding. Er worden heel wat planten en kruiden geteeld; we hoorden ook enkele varkens knorren in een stal. Toevallig – of precies niet – moesten die beesten op dat moment gewogen worden. Dat ging heel eenvoudig: men neme een grote plastieken zak, men steke het dier in die zak en men hange de zak aan een geïmproviseerde weeghaak. Het deponeren van de beesten in de zak was geen sinecure. Waarschijnlijk is er enkel in een slachthuis meer geknor te horen.

Zoals overal werden wij er vriendelijk ontvangen. In een pauze bood men ons een kop thee aan (warm water met een kruidenblad). De lachende kinderen vroegen ons mee te voetballen. Misschien hadden we dat beter niet gedaan, want de ijle lucht op die grote hoogte had implicaties op onze ademhaling. Mijn voetbalspel stelde overigens weinig voor, doch dit terzijde.

Na ons bezoek aan de school zagen we een aantal mannen en vrouwen die een akker aan het bewerken waren. Hun ploeg leek ons nogal primitief. Het was niet meer dan een magere schep met enkele handvaten. Men was zo gastvrij om ons de kans te geven het ding uit te testen, wat we met veel enthousiasme deden, vaak tot hilariteit van de landbouwers. Een kleine fooi was in dit geval natuurlijk obligaat, zij het dat een van de mannen ons boudweg zegde dat hij hiermee een pint ging drinken. Letterlijk drinkgeld. Oops. We hebben hier een blauwtje gelopen; zonder het te weten gaven we hem een vrijgeleide om zich te bezatten. Met alle gevolgen van dien.

Na de middag bezochten we in Chinchero (het dorpje van het marktje) een technische school die eveneens met hulp van Hope werd gerenoveerd. Ook hier werd señor Walter met veel egards ontvangen. De school kan je min of meer vergelijken met een VTI bij ons. We zagen een lokaal waar jongens hout bewerkten. Elders verdiepten ze zich in autotechniek, terwijl in een andere klas meisjes een richting kleding volgden. Vooral bij die laatste werden we hartelijk ontvangen. An, Sara en Isabelle kregen elk een cadeautje mee naar huis. Plots hoorden we een baby wenen. Een meisje ging naar achteren en haalde fier haar kindje van achter een doek om het wat te troosten. Tienermoeders en onderwijs: het kan. Chapeau. Wij kunnen hier misschien nog iets van leren.

Aan de luchthaven van Lima was het een blij weerzien met Luciano, onze chauffeur voor de bezoeken aan Lima en omstreken. Hij ging ons de laatste dagen van de reis begeleiden. Een sympathieke kerel. Het beloofde een lange trip te worden: tweehonderd kilometer over bergen en dalen. We gingen tijdens één tocht de drie geologische lagen van Peru doorkruisen: de woestijn, de Andes en de jungle.

Bij het buitenrijden van Lima kwamen we in het drukke verkeer terecht. We zagen een hond op een kar met cementzakken. Hij moest de lading bewaken, want op elk kruispunt bestaat het risico dat een en ander gewoon van de kar wordt gehaald. Elders zagen we dat kinderen die taak uitoefenden…

De tocht was bijzonder lang. Vooral de beklimming van de Ticliopas, één van de hoogste van Peru, duurde een tijdje. We stegen immers van zeeniveau naar meer dan 4800m. Zo hoog als de Mont Blanc dus. Ticlio was het dak van onze reis. Het was er bijzonder koud. “Traag wandelen, Peter, traag wandelen…”, was de goede raad van onze gids Marc. De ijle lucht op de bergpas sneed je letterlijk de adem af. Nooit gedacht dat dit zo te voelen zou zijn.

Niet alleen de pas was indrukwekkend, ook het hoogplateau dat we vervolgens aandeden. We zagen een groot meer en reden lange tijd langs de hoogste spoorweg ter wereld. Althans de hoogste tot men in China een verbinding met Tibet aanlegde. De spoorlijn verbindt een gebied van zware industrie met Lima. Ze is echter underused, zoals de Britten dat zeggen. Er rijden slechts twee treinen per dag op de lijn. Vreemd, want het zou een enorm arsenaal aan vrachtwagens kunnen vervangen. Die rijden dagelijks op en af de Ticliopas. Dat dit heel vaak tot gevaarlijke toestanden leidt (onverantwoord rijgedrag, vermoeidheid, oud materieel etc.) hoeft geen betoog. Zo is deze transportader verantwoordelijk voor alle vervoer van groenten en fruit vanuit de streek van San Ramon, La Merced of Tarma richting Lima. Waarom kunnen die dingen niet op een trein worden geladen? Er ligt een spoorweg. Dit is in dit land een algemeen fenomeen, want de trein wordt in Peru nauwelijks gebruikt. Toen de vrachtwagen in opmars kwam brak men veel bestaande spoorlijnen op. Ook het personenvervoer viel haast compleet weg. Jammer, want men zit in Peru, en in het bijzonder in Lima, met een gigantisch mobiliteitsprobleem. Gigantisch is in deze geen overdrijving.

Iets verderop passeren we in La Oroya. Het stadje heeft ook een record op haar naam staan, met name dat van meest vervuilde stad ter wereld. Meer nog dan Tsjernobyl en dat wil toch iets zeggen. Op het eerste zicht was er weinig te merken, zij het dat de loodwinning de plaats enorm heeft besmeurd. Opnieuw met alle gevolgen van dien.

Na La Oroya gaat het bergafwaarts naar Tarma, de bloemenhoofdstad van Peru, bekend om haar gladiolen (mocht u dat interesseren). Meteen waren we aan de grens van de jungle. Nadat we nog de restanten van een recente modderlawine zagen kwamen we uiteindelijk in San Ramon aan. OK, het was maar het begin van de jungle, maar het was toch de jungle. In onze lodge waren de ramen vervangen door gaas, waardoor we des nachts alle dierlijke geluiden konden waarnemen. Naast krekels hoorden we ander obscuur gesis en gekraai. Een unieke ervaring. Je moet het eens meegemaakt hebben…

Het duurt zowat achttien maanden om een ananasplant te kweken. Men is er continu bezig met te zaaien en te oogsten, aangezien de verschillende percelen in een andere cyclus zitten. De velden liggen nooit braak. Vanuit San Ramon wordt het gros van de opbrengst naar Lima getransporteerd. Dit konden we later met eigen ogen vaststellen, aangezien nogal wat vrachtwagens op de beruchte weg over de Ticliopas ananassen transporteerden.

Meteen kwamen we ook te weten dat heel wat cocatelende boeren er over nadenken om naar ananas over te schakelen. Zoals u weet is de cocaplant bij ons – en bij uitbreiding de ganse wereld uitgezonderd Peru, Ecuador en Colombia – verboden. Export is dus nauwelijks mogelijk. Raar, want coca is op zich geen drug. Integendeel, we hebben in Peru vaak cocathee gedronken zonder maar één seconde te hallucineren. Het wordt pas schadelijk als men er een kalkachtige stof aan toevoegt, zo heb ik me laten vertellen (specialisten: corrigeer me waar nodig!). De buitenwereld neemt echter het zekere voor het onzekere. Zo werd ons absoluut afgeraden om een pakje cocathee voor het thuisfront mee te nemen; in Zaventem wordt u hiervoor gegarandeerd in de boeien geslagen. In Peru is het een normale drank.

Een verfrissende regenbui kon niet beletten dat het snikheet werd toen we naar onze tweede bestemming van de dag vertrokken. We hadden contact opgenomen met een koffiecoöperatieve die wat dieper in de jungle actief was. Ze verkochten hun waren aan een aantal fair trade-merken. Of beter: enkele koffiemerken die toch op zijn minst gedeeltelijk een goed geweten wensten te hebben. Er was een ganse waslijst aan voorwaarden aan deze eerlijke handel gekoppeld. Iedereen die aandeelhouder van de coöperatieve wenste te worden moest aan een trits duidelijke criteria voldoen. Een verbod op kinderarbeid was in deze een breekpunt.

De plantage was een uurtje rijden van de dichtstbijzijnde hoofdweg. Via een nauw en slijkerig landwegje flaneerden we aan een gezapig tempo door de jungle. We gaven onze ogen lustig de kost; overal bananenbomen, vlinders, exotische bomen en vogels etc. De moeite dus. Na een tijdje arriveerden we aan een nederzetting, waar enkel mensen woonden die in de koffieproductie actief waren. We werden naar een kleine fabriek gebracht waar men de koffie na oogst selecteerde, waste en droogde. Een interessant productieproces, ware het niet dat we door de hitte een stuk minder lucide waren. Man, wat was het daar warm…

De terugrit was zowaar nog interessanter. We stonden enkele keren stil bij koffiestruiken om wat kiekjes te maken. Toen we wat verder reden werd in de bus plots een kreet geslaakt: “een slang!!!”. Inderdaad, een roekeloze witgroene slang slaagde er in om voor ons busje de weg over te steken. Ons bezoek aan de jungle was nu compleet.

Op de terugweg naar San Ramon bezochten we nog een fabriekshal waar de volgende stappen in het productieproces van de koffie werden gezet. De CEO en de “administratór” van de coöperatie waren bereid om ons hierbij te vergezellen. Veel vriendelijke woorden werden uitgewisseld. De hitte had ondertussen veel van onze krachten gevergd; bovendien hadden we grote honger, zodat we moe maar voldaan aankwamen in een eenvoudig maar degelijk San Ramonees restaurant. Het was meer dan nodig…

Uw dienaar moet u het relaas over de plantage van de indianen schuldig blijven. Ook bij mij had de Zuid-Amerikaanse ziekte toegeslagen. Elke toerist krijgt er vroeg of laat last in bepaalde delen van het bovenlijf. Hoewel het bij mij, in vergelijking met de rest, heel lang geduurd heeft, ben ik uiteindelijk ook geveld. Ik was dan ook niet rouwig om het feit dat we terug naar Lima keerden, waar het toch een stuk frisser was. Bovendien begint het telkens weer insmeren met insectenwerend materiaal vervelend te worden. Maar niet geklaagd, want veiligheid voor alles. Hoewel we antimalariapillen namen, moet je steeds beducht zijn om de prik van de mug. Malaria is aanwezig in de jungle en je neemt best het zekere voor het onzekere.

We vertrokken met een uur vertraging en namen dezelfde weg terug. Opnieuw langs bloemenstad Tarma, opnieuw langs vervuilde stad La Oroya en opnieuw over de Ticliopas. Dit keer was het stukken drukker dan in het doorgaan. Luciano zei ons dat er de dag nadien (vrijdag) een grote markt in Lima plaats ging vinden. De hoofdstad moest dan ook danig worden bevoorraad. We laveerden met ons minibusje door een ganse kolonne vrachtwagens. Onderweg zagen we enkele gestrande chauffeurs en een aantal ongevallen, waarvan we hopen dat het enkel om blikschade ging… De Ticliopas daalden we in moeilijke omstandigheden af. Niet enkel omdat het donker begon te worden, maar ook en vooral omdat er nogal wat nevel in de vallei was te vinden. Een vermoeide Luciano deed zijn best om ons heelhuids beneden te brengen. Een niet te onderschatten prestatie.

Van het beloofde Fiesta Latina is niet veel meer in huis gekomen. We zochten ons Limeense bed op. Voor onze laatste dag in Peru mochten we iets langer slapen. Dat was mooi meegenomen, want de inspanningen begonnen te wegen…

Marc had nog een verrassing in petto. Hij had namelijk een tafel gereserveerd in een van de meest chique restaurants van Lima. Dit was Miraflores, de eerder residentiële wijk van de hoofdstad. Natuurlijk was ook hier de wonderbaarlijke Pisco aanwezig, dé nationale cocktail. We waren die naderhand al wat gewoon, maar deze smaakte toch bijzonder lekker. Mijn maag en consoorten dachten daar enigszins anders over, maar ik was still in one piece. Een voortreffelijk buffet en heerlijk dessert sloten de reis af. Op naar Jorge Chavez Airport!

Tijdens het diner hebben we een uitgebreid dankwoordje voor onze gids Marc Nagels uitgesproken. Hij had de reis tot in de puntjes georganiseerd. Niet één moment was er sprake van improvisatie. Waarschijnlijk is het onmogelijk om dit land in zo’n korte tijd op zo’n intensieve en veelzijdige manier op een andere wijze te bezoeken. Hij en zijn organisatie Ruta Magica hebben een jarenlange ervaring in dit soort reizen. Respect! Bedankt Marc!

Haddock liet zich echter niet zomaar oppakken en verdedigde zich vrolijk badinerend tegen de Inca’s: “Achterwaarts, schimmen!… Weg, maskerade-Inca’s! Schooiers!… Bende pluimezels!… Wafelijzers!… Aapmensen!… Laat me los; bende menseneters!” Als je een numeriek veel sterkere opponent op zo’n manier begroet kan je op maar weinig clementie rekenen. Kuifje en de kapitein worden in de boeien geslagen. Het lijkt er op te zitten, want de Inca velt een genadeloos oordeel: “Hoe ‘t ook zij, onze wet voorziet slechts één enkele straf voor hen die ‘t wagen de heilige tempel binnen te dringen waar wij onze Zonnecultus bestendigen, en deze straf, vreemdelingen, is de dood.” Een weinig voorspoedig vooruitzicht, want “Wij zelf brengen u niet ter dood. Het is de Zon die met haar stralen de U toebestemde brandstapel in vlam zal steken.” Voor de afloop van het verhaal verwijs ik u naar het album. Dit behoort tot de canon van onze cultuur en zou u dus zeker in huis moeten hebben. Zoniet, haast u naar de dichtstbijzijnde boekhandel!

Wij zullen ook een Zonnetempel bezoeken. Kuifje zal nog nooit zo dichtbij zijn geweest. Anyway, morgen hangen we in de lucht. Hopelijk kunnen we u bij aankomst iets laten weten. Gegroet!