Ons hotel in Cordoba had een stevig ontbijt voorzien, maar de jamon was niet op de afspraak. Een Spaanse croissant moest het leed verzachten, maar we waren intussen wel meer gewoon. De sterke koffies gaven alsnog een voldoende grote energiestoot om de Mezquita, de moskee-kathedraal, grondig aan te pakken. We lieten het stadsplan voor wat het was en kwamen op de tast aan de Mezquita aan. Op het eerste zicht valt het gebouw niet zo sterk op, maar de schitterende wandversieringen verklappen dat dit een wel heel bijzondere constructie is.

Een constructie, inderdaad. Oorspronkelijk stond op de locatie de Sint-Vincentiuskerk. In stukjes en beetjes kocht de Moorse heerser Abd ar-Rahman I het domein op om er vanaf 784 een moskee op te bouwen. Met brokstukken van Romeinse en Visigotische ruïnes rees een religieus artefact op, dat al het jaar nadien werd geopend. De eeuwen erna werd de moskee stelselmatig uitgebreid. Na de reconquista – en dat is het fascinerende van dit gebouw – werd vanaf het begin van de zestiende eeuw midden in de Mezquita een christelijke kathedraal gebouwd. Hiervoor moesten een aantal originele stukken plaats ruimen voor een bijwijlen bombastisch, maar niet zo groot huis van god.

Je komt de Mezquita binnen langs de Patio de los Naranjos, waar een bos van sinaasappelstruiken pure rust uitstraalt. Het plein wordt in het oog gehouden door de minaret die, in haar oorspronkelijke versie, een voorbeeld vormde voor alle minaretten in de westerse Islamitische wereld, de Giralda in Sevilla incluis. De toren is vandaag de dag met zijn 22m maar een schim van de 48m hoge kolos die het ooit was.

Net na de entrée van de Mezquita maak je onmiddellijk kennis met het wondermooie bos van pilaren en pilasters met bogen op. Een wow-gevoel is niet ver weg. Meer nog: dit is bijzonder indrukwekkend en zo anders dan alle andere gebedsplaatsen die we tot nog toe zagen. De soberheid en uitgestrektheid van de moskee geeft aan het begrip spiritualiteit een extra dimensie. De Mezquita als metafoor van de woestijn, met de belendende Patio de los Naranjos als spreekwoordelijke oase. Het gevoel van open ruimte voor gebed werd mede mogelijk gemaakt door de horizontale symmetrische structuur, die een perspectief van oneindigheid creëert. De vele pilaren zijn voor twee derde gerecupereerd uit gesteende van vorige nederzettingen; het resterende bovenste derde – met de bogen – zijn een originele constructie van de bouwheren. De natuurlijke duisternis wordt doorbroken door sfeervolle lampen mét kruis, die verklappen dat de moskee geen moskee meer is.

Het pompeuze karakter van de embedded kathedraal, om de courante Youtube- en Irak-termen te hanteren, contrasteert fel met de haast perfecte incarnatie van het begrip ‘plaats van gebed’ in de moskee. Toen Keizer Karel in de zestiende eeuw de opdracht gaf om de kathedraal in de moskee te integreren, had hij hoge verwachtingen, maar die zijn allerminst uitgekomen: “Je hebt iets gebouwd dat je overal kon bouwen, maar je hebt iets vernietigd dat uniek was”, aldus Karel V. Vanuit het kathedraal-perspectief kan je stellen dat moskee-elementen een middelmatig christelijk bouwwerk toch enige standing hebben gegeven, vanuit moskee-oogpunt is dit een regelrechte verkrachting van een zonder meer fantastisch exemplaar. Wat zou de Mezquita zonder deze amputatie geweest zijn? Wat meer religieuze verdraagzaamheid had Cordoba wellicht nog meer mondiale uitstraling gegeven, maar dit is nu eenmaal het resultaat van de loop van de geschiedenis. Het heeft geen zin om hierover vanuit een eenentwintigste-eeuws perspectief waardeoordelen uit te spreken. We moeten de context respecteren.

De Mezquita mag dan wel de blikvanger van deze stad zijn, er is in Cordoba nog veel meer te zien. Het historische centrum leent zich tot een wandeling van een halve dag. Ook hier is een Alcazar de los Reyes Cristianos. Alfonso X bouwde er een paleis, dat vanaf het einde van de veertiende tot in het begin van de negentiende eeuw de inquisitie huisvestte. Later werd het een gevangenis. Misschien was het een troost voor de gedetineerden: ze zaten dan wel achter slot en grendel, maar woonden toch in een paleis.

Een oude stadsmuur brengt ons opnieuw het Juderia, de Joodse wijk, waar ik voor de eerste maal in mijn leven een Synagoge bezoek. Mea culpa. Het was een klein en leeg exemplaar van sefardische Joden dat naar meer smaakt. Van daaruit is het niet ver stappen naar de moderne stad, die in de negentiende eeuw sterk is gegroeid en waar het Plaza de Colon een scheiding tussen oud en nieuw vormt.

Terug in het historische Cordoba is het plein voor de San Agostino-kerk een ideale plaats om een stokbrood te nuttigen. De vele duiven geven het een Trafalgar Squareeske sfeer, maar dan wel onder een stralende zon. Wat verder toont het Palacio de Viana hoe de hogere klasse hier eeuwenlang geleefd heeft. Tot voor enkele decennia hadden de opeenvolgende Marqueses de Viana hier hun vaste stek in de stad. De twaalf patio’s doen ons realiseren dat er minder aangename dingen zijn dan leven als Markies in Cordoba. Na een ommetje langs de restanten van een oude Romeinse tempel – 11 zuilen zijn intact gebleven – ronden we ons bezoek aan deze mooie stad af met een nieuwe zonde: triple whopper all over again. Ach ja…

Tussen Cordoba en Granada, de volgende bestemming, is er geen rechtstreekse autosnelweg. Een provincieweg is wel beschikbaar en daar opteren we met plezier voor. Je zou bij al dat moois in de steden vergeten dat ook de countryside in Andalusië meer dan de moeite loont. Vier dagen toeren, zoals wij het aanpakken, is véél en véél te weinig, maar je moet keuzes maken.

Het is al donker als we in Granada aankomen, maar we zijn ruimschoots op tijd om aan de tapas te beginnen. Een leuke tapasbar nabij het Albayzin, de Moorse wijk, geeft het startschot voor een avondje genieten van de lokale culinaire geneugten, zonder het geestrijke vocht te verwaarlozen. Bovendien was er veel keuze om van de waterpijp te proeven. Je hoeft niet tot in Bagdad, Beirut of Casablanca te reizen om van de rijke Arabische cultuur te genieten. Wat zou de West-Europese cultuur zonder Al-Andalus geweest zijn?