Met enige interesse naar onze oosterburen trekken wekt bij de buitenwereld steevast argwaan op. Duitsland? Wat is daar dezer dagen behalve drukke kerstmarkten met slechte Glühwein te zien? Gaat u onder een kerstboom naar Schlagers gaan luisteren? We zaten ab ove al in het defensief. Als dan nog de naam van Frankfurt valt is het hek helemaal van de dam. Nu de Duitse saaiheid legendarisch aan het worden is, dan is godbetert Frankfurt daar wel de ultieme incarnatie van. Dode kantoorgebouwen. Expats die in hun studio treuren dat er niets, maar dan ook niets te beleven valt in een stad die zich profileert als financiële hoofdstad van Europa. Koud, ongezellig, onpersoonlijk. Punt uit.

Bankenviertel

Het wemelt in het Bankenviertel inderdaad van kantoorgebouwen. Tien wolkenkrabbers zijn hoger dan 150 meter, met de Commerzbank Tower als summum. De toren klokt af op 259 meter, maar dat cijfer is bijzonder relatief. De Tower is nog altijd bijna tweehonderd meter kleiner dan de Willis Tower in Chicago (ex-Sears Tower). Een vergelijking met de Burj Khalifa in Dubai gaat al helemaal niet op, want daarbij komen we al gauw aan een kleine halve kilometer verschil in lengte. Naast haar grote broers is het hoofdkwartier van de Commerzbank dus een liliputter, maar in Frankfurt domineert ze de skyline. De toren is van de hand van Norman Foster – de man behoeft geen introductie – en heeft een driehoekige vorm die op negen plaatsen wordt onderbroken door bescheiden tuinen. De extra lichtinval die hierdoor wordt gegenereerd beperkt de consumptie van kunstlicht. Met andere woorden: het is een groene toren en zo profileert ze zich ook. Jammer genoeg kunnen we er niet op. Dat is wel het geval bij de Maintower, maar die is al weer 59 meter kleiner. Het ronde exemplaar staat daarmee op nummer vier in Frankfurt. Naast het huisvesten van ontelbare kantoren en maatschappelijke zetels doet de building, althans het dakplatform, eveneens dienst als plaats waar de lokale Monsieur Météo zijn praatje komt doen. De kijker van de Hessischer Rundfunk krijgt er een gratis panorama over Frankfurt bij. Hopelijk is de lokale Armand Pien dan goed ingeduffeld, want het kan er bijzonder koud zijn om tekst en uitleg te geven bij de straalstroom. Op deze zondagmorgen in het midden van december snijdt de wind door merg en been.

Oper

In dit Viertel is het niet al kommer en kwel voor de doorsnee canvaskijker. We zien er standbeelden van Frankfurter native Goethe en collega Schiller in een park dat uitmondt in de Alte Oper. Even dachten we midden tussen de hoogbouw een mooi negentiende-eeuwse operagebouw te zien, maar het blijkt een doek te zijn dat voor een vervallen complex is gespannen. Binnenkort zou de phoenix uit zijn asse moeten herrijzen. De Frankfurters zullen de gelegenheid hebben om in een gerenoveerde opera naar de eigen helden te gaan kijken. Bij mooi weer is het grote plein ervoor wellicht omringd door tientallen terrasjes. Gezelligheid behoort hier voorwaar toch tot één van de opties, al moet je het juiste moment weten uit te kiezen. Meteen kan je in de aansluitende Grosse Bockenheimer Strasse en de Zeil, één van de drukste Duitse winkelstraten, je beurs legen. De Katharinenkirche houdt alles mooi in de gaten.

Bartholomeus

Het echte historische centrum van Frankfurt is klein. Hoewel de stad niet als zetel van een bisdom fungeert is er toch een kathedraal. Ze dateert in haar originele vorm uit de veertiende eeuw en nam al die tijd een strategische positie in, want van 1562 tot 1792 werden hier de keizers van het Heilig Roomse Rijk gekroond. De St.-Bartholomeuskathedraal brandde in 1867 af, maar werd herbouwd. Ook tijdens de tweede wereldoorlog werd ze niet gespaard: het interieur ging in de vlammen op. Wat we vandaag zien is dus grotendeels een reconstructie van wat het ooit was. Dat is geen schande: binnenin hangt een echte Van Dyck. Een moment van stilte waard.

De Grote Markt heet hier Römerberg en is genoemd naar het voormalige stadhuis, de Römer. Het was een osmose van drie typisch Duitse huizen van waaruit men lange tijd de stad bestuurde. De trouwzaal is nog steeds in gebruik. Met de restauratie van de Römer en de gevels van de aanliggende huizen is het middeleeuwse karakter van het plein hersteld. Ook hier heeft de tweede wereldoorlog immers lelijk huisgehouden, net zoals in de Frankfurter Paulskirche. De (voormalige) kerk heeft een niet te onderschatten betekenis, want hier kwam in 1848 een eerste democratisch verkozen Duits bestuur samen. Niet voor lang, want de Frankfurter Nationalversammlung hield al na een jaar op te bestaan, toen men vond dat het welletjes was geweest. De constitutie die hier op dat moment werd geschreven heeft een fundamentele invloed gehad op die van de Weimarrepubliek en de latere Bondsrepubliek.

Het hoeft dus geen betoog dat het saaie, anonieme Frankfurt in de Duitse politieke geschiedenis steeds een kapitale rol heeft gespeeld, maar ook op cultureel vlak zou Duitsland zonder Frankfurt Duitsland niet zijn geweest. Een van ‘s lands bekendste zonen kwam hier in 1749 ter wereld: Johann Wolfgang von Goethe. Het icoon van de romantiek was een uomo universale. Faust en Die Leiden des jungen Werther zijn werelderfgoed. In het Goethehaus kunt u alles nog eens nalezen, al moet u ook hier in het achterhoofd houden dat het een replica is. In 1944 maakte een bombardement van de geallieerden het pand met de grond gelijk. Oorlog zorgt niet enkel voor menselijke schade. Ook de geboorteplek van één van ‘s werelds genieën werd tot puin herleid.

Städel

Een aantal flink uit de kluiten gewassen bruggen overspannen de Main. Als we achterom kijken krijgen we nogmaals een goed zicht op de skyline van de stad. Vanuit dit perspectief is Mainhattan écht wel een unicum in Europa. Aan de overkant van de rivier zijn behalve chique huizen langs de kaaien ook een aantal interessante musea te vinden. Naast het Deutsche Architekturmuseum kan Frankfurt vooral met de Städel pronken. Het Städelsches Kunstinstitut und Städtische Galerie, zoals het ding officieel heet, bezit één van de belangrijkste kunstverzamelingen van het land. Naast een tijdelijke tentoonstelling met werken van Boticelli – heel onduits – bevat de permanente collectie schilderijen van Van Eyck, Rembrandt, Vermeer of Degas. Een uurtje voor sluitingstijd arriveren gaf ons nauwelijks meer dan een amuse-gueule. Het is geen Louvre of British Museum, maar wel een ontegensprekelijk bewijs dat in Frankfurt een groot cultureel patrimonium aanwezig is. Hebt u nog meer argumenten nodig om in uw rit naar de skigebieden eventjes de snelweg te verlaten? Eén lange dag kan voldoende zijn, maar als u nog wat meer van de stad wenst te bekijken dan is een weekendje Frankfurt geen slechte investering. Verwacht niet de charme van een Londen, Parijs of Rome. Of beter: verwacht helemaal geen charme, maar wel een stad die oud en nieuw mooi met elkaar verzoent, al gebeurt dat met de rationele efficiëntie die we in dit land stilaan gewoon beginnen te worden.