Het was me weer het dagje. De regering-Leterme II heeft haar ontslag ingediend nadat Open VLD besloten had om de ploeg te verlaten. De partij had een deadline gesteld: tegen uiterlijk 14u15 vandaag, 22 april 2010, moest er een akkoord zijn om dat perfide kiesarrondissement voor eens en voor altijd te splitsen. Was dat niet het geval, dan zegden ze dag met het handje aan Leterme II. De partij van Alexander De Croo wou haar tanden laten zien. Het was niet omdat ze nu stukken minder stemmen dan CD&V hadden én de premier niet meer leverden dat ze niet meetelden. Open VLD ging en zou het geweten van Vlaanderen spelen. Ter stemming in het parlement, nu!

Tijden kunnen veranderen. In een niet zo lang verleden verweet Verhofstadt dat het toenmalig kartel CD&V-N-VA voor verdeeldheid wou zorgen. Ze wou geen mensen samenbrengen, maar mensen tegen elkaar opzetten. De twee taalgemeenschappen moesten elkaar niet uitdagen, maar verbroederen. Met een communautair discours raakte je nergens. Dat in dit land een en ander moest veranderen wist men bij de Vlaamse Liberalen ook wel, maar het was geen punt voor hen. Begrijpelijk: na een abominabel Verhofstadt II moesten ze een verschil kunnen maken met die verdomde Christen-Democraten. Ondertussen zijn we drie jaar en twee verloren verkiezingen later. Het communautaire thema heeft inderdaad voor crisis na crisis gezorgd, maar de liberalen hebben het nooit nagelaten om munt te slaan uit de moeilijkheidsgraad van het onderwerp én sabotage te ondernemen waar nodig. Ook deze week hebben ze van die beproefde methode duchtig gebruik gemaakt, zij het dat ze zich nu opwierpen als de verdedigers van de Vlaamse Zaak. In het West-Vlaams hebben we daar een geijkte uitdrukking voor: Het paste in hun kraam. Plat opportunisme zoals we het van hen gewoon zijn.

In tegenstelling tot de vorige affaires staat nu een nieuwe generatie aan het roer van de partij. Na de Europese verkiezingen van juni 2009 trok super-Karel naar de Europese Commissie en werd Guy Verhofstadt Europees parlementslid, waar hij meteen een de liberale fractie ging leiden. De voormalige premier was na het vertrek van Bart Somers nog eventjes ad interim voorzitter van Open VLD en onderhandelde zo goed tijdens de Vlaamse coalitiegesprekken dat zijn partij werd buitengegooid. Het was tijd voor een tabula rasa. Alexander ‘zoon van Herman’ De Croo werd tot voorzitter verkozen en naast hem begon Vincent Van Quickenborne zich als extra sterke man op te werpen. Meteen moesten zij ook hun partij vertegenwoordigen tussen de grote jongens en meisjes. Zo ook in de onderhandelingen van de discussie der discussies: het ondertussen legendarische BHV. De Croo rolde de spierballen, stelde een ultimatum waarmee hij meteen elke deftige discussie onmogelijk maakte. Geen akkoord te bereiken? Met een mes op de keel lukt dat gewoon niet. Het ging niet om een coalitieakkoord in een provinciestad: het ging om misschien wel het meest complexe probleem uit de voorbije halve eeuw. Exit Open VLD, exit Leterme II. De tweet van de eminente economist Paul De Grauwe, tevens ex-VLD-senator, sprak boekdelen: “De nieuwe VLD. Een troep kleine kinderen die met stekjes spelen naast een kruitvat.” Vernietigend.

De Croo en co zijn natuurlijk niet de enige verantwoordelijken voor dit drama. Ze zijn hooguit ordinaire macho’s die electoraal profijt wensen te halen uit een rondje hoog spel spelen. Stonden we dichter bij een algeheel compromis, dan zouden ze wel een ander moment hebben gevonden om perfide manoeuvres uit te voeren. Veel nefaster is de houding van de Franstaligen in dit débâcle. Didier Reynders en Joëlle Milquet – de PS nam dit keer een meer low profile-houding aan – voerden hun traditionele toneeltje op. Nous ne sommes demandeurs de rien. Ondanks de maandenlange informele bilaterales van Jean-Luc Dehaene was het de nouveau Monsieur en Madame Non. Dit tot grote woede van Dehaene die terstond zijn opdracht aan de vorst teruggaf. Natuurlijk hebben ze naar hun achterban een bepaalde strategie te verdedigen, maar een ongenuanceerd non toont de manifeste onwil aan om tot een akkoord te komen. In welke mate kolderfiguur Olivier Maingain daartoe heeft bijgedragen laten we in het midden, maar met Reynders en Milquet viel niets aan te vangen. Nog niets. We weten niet hoe de onderhandelingen zouden zijn geëvolueerd mocht Open VLD de stekker er niet hebben uitgetrokken. Dat Reynders natrapte door te stellen dat Jean-Luc Dehaene een Vlaamse torpedo afvuurde was niet enkel vals, het getuigde ook van een bijzonder gemis aan respect voor een staatsman die nog maar eens het land uit de penarie wou helpen. Op zijn zeventigste had hij wellicht liever meer tijd met zijn kleinkinderen gespendeerd dan dag in dag uit nota’s en non-papers met Milquet en Reynders door te nemen. Ongehoord. Een mens kan zeer laag vallen.

De Franstaligen zijn zich blijkbaar niet bewust wat voor consequenties hun obstinate non voor hun zo geliefde België kan hebben. Aan Vlaamse kant zal er sowieso een radicalisering optreden. Bij mogelijke verkiezingen denk ik liever niet aan de gecumuleerde stemmen van de N-VA, de LDD en het Vlaams Belang. Drie partijen die resoluut voor een splitsing van dit land kiezen. Na al wat er de voorbije jaren is gebeurd zal er ook bij de drie groten nog weinig animo zijn om er iets van te maken. De historische verantwoordelijkheid van de Franstalige partijvoorzitters is moeilijk te overschatten. Jawel, ook boven de taalgrens zijn er mensen die nog van dit land houden, maar geen enkel geduld is eindeloos. Er moet dan wel niet met vlag en wimpel worden gezwaaid, maar wat respect en een efficiëntere overheid eisen is geen uiting van plat nationalisme. Zolang men steeds in clichés blijft vervallen gaan we geen stap vooruit zetten. Integendeel. Dit begint op een omgekeerde processie van Echternach te lijken: één stap vooruit en twee achteruit. Wil men nu echt een huwelijk redden door een scheidingsaanvraag uit te lokken?

Met het Europese voorzitterschap in het vooruitzicht lijken nieuwe verkiezingen niet aangewezen. Men zal hoe dan ook terug aan tafel moeten onder leiding van de huidige premier en verder zoeken naar een compromis. Binnen een week kan de situatie al weer gekeerd zijn. Dan zal iedereen met de bloemen willen gaan lopen: Open VLD heeft getoond dat het menens was, ondanks een compromis gaan de Franstalige partijen hun tanden en vastberadenheid hebben getoond. Of gaan we toch de dieperik in? Het worden spannende dagen. Eén ding is echter zeker: we zitten op een kantelpunt in ons federaal model. Als nu geen vergelijk kan worden gevonden, dan wordt het ongeloofwaardig om aan deze federatie een stabiele en aantrekkelijke toekomst te geven. De heer Reynders en mevrouw Milquet mogen dat grondig in hun oren knopen. En Open VLD en haar voorzitter? We kunnen hen wel tot nederigheid aanmanen, maar dat heeft nog nooit een bevredigend resultaat opgeleverd.

Of was het toch nog weer een nieuwe episode Tsjevenpesten? Wees gerust, ik heb ondertussen een olifantenvel…