Belgen en Nederlanders: ze zijn na meer dan 175 jaar toch serieus uit elkaar gegroeid. Zo erg zelfs dat een groot deel van de Zuidelijke Nederlanden nog nooit de sfeer in de Noordelijke Nederlanden heeft opgesnoven. Om in een volgende discussie – confrontatie? – met een desbetreffende Noorderbuur enige intellectuele eerlijkheid te behouden was het hoog tijd om een kort bezoek aan hun vast en zeker waardevol cultureel patrimonium te brengen. De tijd was beperkt, want niet elk weekend is een verlengd weekend, maar toch hebben we een blitzbezoek proberen te brengen aan Holland’s finest places.

Net over de Nederlandse grens maakten we meteen kennis met de efficiëntie van het Gidsland. Onze GPS raakte het noorden kwijt bij een warrig aangekondigde wegomlegging; de daaropvolgende signalisatie was geen schoolvoorbeeld van duidelijkheid. Na heel wat vijven en zessen raakten we toch uit het kluwen en reden keurig de Nederlandse hoofdstad binnen. Het copieuze tramarsenaal noopten een van onze groepsleden tot de bedenking om de stad in Amstertram om te dopen. Het aanbod van het binnenstads spoornetwerk was imposant te noemen, maar als niet-getrainde Amsterdammer zal je wellicht blij zijn als je niet meteen door dergelijk vehikel wordt aangereden. Ze komen toch wel erg dicht bij de voetgangers piepen.

Tja, wat biedt deze stad eigenlijk? De Dam met koninklijk paleis is niet meteen indrukwekkend te noemen. De grachten zijn wel pittoresk, maar als je één exemplaar hebt gezien, heb je ze allemaal gezien. Het begijnhof? Ook mooi, maar er zijn nog mooie begijnhoven. Het Vondelpark? We hebben geen bewijzen gezien voor de omstreden reputatie van dit oord; echt overtuigend was het allemaal niet. Je kan echter niet ontkennen dat sommige Amsterdamse stadsdelen er bijzonder gezellig uitzagen, al maak ik me dan steeds de bedenking dat een diner in een sfeervol restaurantje er nooit zo goed zal smaken als dat in Parijs, Péronne, Poitiers of Périgueux het geval is. Ach, een Belg mag ook wel eens arrogant zijn. Wees gerust: ik zal in de toekomst nog wel eens de Amsterdamse economie spijzen, want de diverse musea verdienen best wel een bezoekje. Ondanks het duidelijke vrijheid-blijheid-sfeertje moet het voor sommigen haast mythische Amsterdam tot ware proporties worden teruggebracht. Na een eerste kort bezoek aan de stad was het adjectief ‘overweldigend’ niet in mijn vocabularium terug te vinden.

Het was maar een half uurtje rijden naar Leiden. De stad kan, in tegenstelling tot onze Alma Mater, niet rekenen op de titel van oudste universiteit van de Lage Landen, maar is alvast mooier dan Leuven. Leiden is gespaard van het massatoerisme en dat maken de leuke, maar meer bescheiden grachten best genietbaar. De faculteiten zijn net als bij ons overal in de stad terug te vinden en dat in soms even statige colleges. De Hortus Botanicus – de Jardin Botanique – zag er mooi uit, al moet je betalen om de volledige collectie te zien. Dat hadden we er nu ook weer niet voor over, al moet u nu niet meteen denken dat zuinigheid een stereotype is dat ook op Belgen van toepassing is. Wellicht was de relatieve rust van Leiden te wijten aan het feit dat het academiejaar nog niet was begonnen. Het startschot werd pas een week later gegeven. Hoe dan ook de moeite.

De boogscheuten en steenworpen volgden elkaar op, want van Leiden naar Den Haag was de rit opnieuw van bijzonder korte duur. Het contrast kon niet groter zijn: van het traditionele, kleinschalige Leiden reden we langs een hypermoderne gateway Den Haag binnen. Het deed me aan Chicago denken, maar we mogen de Windy City niet in verlegenheid brengen. De entrée in lange tunnels onder hoge torengebouwen had wel iets. We zetten onmiddellijk koers naar Scheveningen, de kuststad van Den Haag, waar we van het Nederlands gastronomisch patrimonium gingen proeven. Het strand was getooid in tenten die je tussen Benidorm en Las Vegas kan situeren. Binnenin zo’n tent bleek het wel gezellig te zijn, al werd de sfeer enigszins bedorven door een belendende Nederlander die de liefkozingen voor zijn vriendin zo expliciet uitte dat je in zijn plaats het schaamrood op de wangen kreeg. Maar goed: we kregen een maaltijd voorgeschoteld en die was, ondanks onze niet al te hoge verwachtingen, toch best te pruimen. Het was ons onduidelijk waarom de garçon van dienst steeds vroeg wat hij nog voor ons kon betekenen. Wij stelden ons immers de vraag of de man ooit wel iets voor ons betekend had. Beleefdheidsnormen overschrijden meestal niet de landsgrenzen.

Het Haagse binnenhof was wel eens leuk om bij nachte te verkennen, evenals het naburige plein. De dageraad van ‘s Gravenhage was dan weer een ontgoocheling. Het duurde een uur voordat we een kop warme koffie hadden gevonden. De modale Hollandse Horeca begint op zondag niet voor tien uur te werken en dat zullen we geweten hadden. Gelukkig was er de Florentia – het plaatselijke Maison du Peuple – waar we tussen nederige Nederlanders een zuinige koffie ter beschikking kregen. Oef. Na een ritje langs het Internationaal Strafhof hadden we het wel gezien en zochten andere oorden op.

Een kwartier later stonden we al in het centrum van Delft. Opnieuw meer van dattum: grachten, huizen met trapgeveltjes en kerken, al stonden sommige exemplaren eerder schuin en dat zinde menig rationeel denkende Belg niet. Scheef is scheef en recht is recht, al zal de drassige bodem hier wel voor wat tussen zitten. Delft is een leuk stadje, al verpestte de jaarlijkse kermis de sfeer in eerder niet geringe mate. Eén van de gebeurlijke marteltuigen kon het niet laten om op een brutale manier ons het zicht op de kerk met de koninklijke crypte te ontnemen. Vermeer was omnipresent en dat is niet meer dan terecht. Door Girl with a pearl earring is de artiest ook bij het ruime publiek gecanoniseerd en dat hebben we graag. Als we wat meer tijd hebben komen we met graagte terug.

Het is nog niet zeker of dit ook voor Rotterdam zal gelden. Jawel, Rotterdam is één van de steden die zich de titel van “grootste haven van de wereld” ter wereld toeëigent, maar het wellicht rijke historische centrum heeft in de tweede wereldoorlog ongewild plaats moeten ruimen. Bombardementen hebben het historische Rotterdam letterlijk van de kaart geveegd en daar kunnen we de verantwoordelijken ten eeuwigen dage aan herinneren, al noopt een vlaag van clementie ons tot een don’t mention the war. Of om het met de woorden van Ulvaeus & Andersson te zeggen: When all is said and done maken we geen slapende honden meer wakker. De phoenix die uit zijn as verrees is bijzonder modern te noemen, maar dat heeft ook zijn limieten. Men is er in Rotterdam blijkbaar niet in geslaagd om een zekere sfeer te creëren. Het lijkt allemaal wat karakterloos, ondanks de vele mooie bouwwerken. Het Nederlands Architectuurmuseum was alvast een streling voor het oog, evenals heel wat andere producties. Kortom, Rotterdam krijgt van ons een voldoende, maar moet nog wat werken om een onderscheiding binnen te halen. De mooie historische atlas van de stad die ik op de kop kon tikken spreekt alvast in het Rotterdamse voordeel.

Moet ik dan toch een ranking opstellen? Na een ver doorgedreven deliberatie kwam de jury tot volgende beslissingen:
1. Leiden
2. Delft
3. Amsterdam
4. Den Haag
5. Rotterdam

Onze vijfstedentocht was té kort om er een deftig oordeel over te vellen. Het smaakt alvast naar meer. Hup Holland Hup dus, maar dan liefst niet uit de mond van Frans Bauer, André Hazes of andere Marco Borsato’s… Aan Harry Mulisch: blijf als het u belieft nog wat onder de levenden…

Tags: amsterdam, delft, den haag, leiden, nederland, rotterdam