U2′s laatste album, No line on the horizon, is geen commercieel succes gebleken. NLOTH kreeg over het algemeen goede reviews, maar de plaat was weinig toegankelijk voor het grote publiek. De lead single, Get on your boots, bleef niet hangen zoals Vertigo dat deed. Het ding experimenteel noemen is dan weer een brug te ver, maar als marketinginstrument was het geen al te beste keuze. Een resem tegenvallende verkoopcijfers was al geleden van het ondergewaardeerde POP uit 1997, maar voor de fans was dat niet meteen een drama. Zij waren vooral benieuwd wat de band live ging doen. Na elke release komt normaliter een tour. Het was afwachten wat ze nu weer uit hun mouw zouden schudden. In het verleden werd de grens meermaals verlegd: nu eens met Trabantjes in de nok van de stage, dan weer met een reuzecitroen naast een nog reuzer scherm. Wat komt er na de overdaad?

De groep had al uitvoerig geëxperimenteerd met allerlei configuraties. Tijdens ZooTV werden voor het eerst beeldschermen in een concert gebruikt. Begin jaren negentig, in volle nasleep van de val van de muur en de oorlog in Joegoslavië, werd de draak gestoken met het fenomeen televisie en daar waren de schermen een essentieel deel van. Het was iets nieuws; U2 werd aanzien als een groep die muziek aan techniek koppelde. Popmart, enkele jaren later, perfectioneerde die schermen. LED-technologie moest de traditionele beeldbuizen vervangen, met dank aan de voornamelijk Belgische input. Het vijftig meter brede en vijftien meter hoge ding hielp de hype lanceren. Overal waar het circus stopte, met de show in het nauwelijks bevrijde Sarajevo als climax, kon men voor elk optreden op massale media-aandacht rekenen. Het was een wisselwerking: U2 boorde een nieuw publiek aan en de krant had een dankbaar item om over te schrijven, om vervolgens het concert af te breken wegens té veel entertainment. Niemand is immuun voor de wetten van de media, al moest de buitenstaander bij Popmart een hoge pijngrens hebben om de extravaganza te appreciëren.

Elevation (2001) en Vertigo (2005-2006) getuigden van minder inspiratie. De ene tournee was indoor, de andere gedeeltelijk in stadions met een scherm dat nog groter was dan dat van Popmart, maar veel te weinig werd gebruikt. De trend die sinds begin jaren negentig was opgebouwd stagneerde. De aandacht ging opnieuw naar de muziek en dat is voor een band uiteraard nog steeds de core business, maar bij U2 verwacht vriend en vijand ook een technologische superhit. Was alles intussen al niet uitgeprobeerd? De Stones hadden niet stilgezeten en tourden met een grotere constructie rond; ook Madonna had videoschermen ontdekt en zette ze in om haar danspasjes te begeleiden. De Confessions Tour was best de moeite waard. Depeche Mode probeerde de trein niet te missen en Muse maakte indruk. De Ieren zouden diep in hun brein én hun portemonnee moeten tasten.

Gelukkig is er nog de luchthaven van Los Angeles. Als deus ex machina gaf LAX dat laatste zetje dat nodig was om aan te tonen dat er nog iets bestaat dat straffer is dan wat ooit de wereld heeft rondgetourd. De zogenaamde Theme Building op de luchthaven van L.A. is een restaurant dat dateert van het eind van de jaren vijftig en moest lijken op een ruimteschip dat op aarde neerdaalt. Bono en Edge passeerden hier tientallen keren en kregen – gelukkig voor hen – plots dat ene aha-moment: this is it. Plant dit ding midden in een stadion neer, plaats er een podium onder en vervang het restaurant door een cirkelvormig scherm. Zo kan het publiek rondomrond plaatsnemen en wordt de capaciteit van het stadion met 30% verhoogd. Met een ruimteschip de wereld rondtrekken: aan het moeilijk toegankelijke No line on the horizon kon een verhaal worden gekoppeld dat de plaat live vleugels kon geven. Nét dat beetje er over zonder helemaal ridicuul te worden. U2360° was geboren.

The Claw, zoals de constructie in de volksmond is gaan heten, werd door Stageco in een ijl tempo in Werchter geproduceerd; Barco moest er voor zorgen dat ze in een mum van tijd een ellipsvormig scherm konden ontwerpen. De Ieren zijn lastige klanten, maar eind juni 2009 kon hun ruimteschip in Camp Nou landen om de aftrap te geven van de U2360° Tour. De hype – niet toevallig de vroegere naam van U2 – was enorm en het circus was gelanceerd. Het ruimteschip-concept werd verder uitgewerkt door enkele live-verbindingen met het ISS, waar niemand minder dan Frank De Winne in eerste instantie (vooraf opgenomen) antwoorden gaf vanuit de ruimte. Later is hij zelf de laatste strofe van In a little while gaan voordragen, want het bleek duidelijk dat zingen niet zijn sterkste zijde was. Een link-up met het ISS is bovendien zo duur dat zelfs deze goed geoliede machine op de centen moet beginnen te letten, want dit project vreet poen. Ik zag de show vorige zomer in Parijs en Amsterdam. De setlist stond nog niet helemaal op punt; hoewel het 360°-concept goed werd gevaloriseerd, bevatte het nog wat kinderziektes. Tijdens de doortocht in 2010 leken die problemen van de baan. De akoestiek was, zélfs in het Koning Boudewijnstadion, zeer behoorlijk en enkele hele mooie nummers waren geprogrammeerd. I will follow, Until the end of the world en Elevation zetten het stadion in vuur en vlam, terwijl Hold me, thrill me, kiss me, kill me na meer dan tien jaar een welkome rentrée maakte. Naar verluidt was de Brusselse uitvoering van Bad één van de beste uit de geschiedenis van de band. De groep werd met een heel lang uitgesponnen versie van dit nummer tijdens Live Aid in 1985 wereldberoemd. Met andere woorden: tijdens nummer drie (Parijs) en nummer vier (Brussel) stond de show helemaal op punt. Het ganse stadion heeft er van genoten, want, hoezeer sommige fans de extase nabij zijn, uiteindelijk is het belangrijk dat iedereen een leuke avond beleeft. Niet meer, niet minder. Mick Jagger had gelijk.

U2360° is niet enkel interessant voor de muziek en de show, maar evenzeer voor de manier waarop men het internet inzet om de tournee zo goed mogelijk te coveren, én naar een nog ruimer publiek te verspreiden. Daarvoor moet de groep zelfs geen enkele inspanning leveren. De social media doen het werk. Bij Setlist parties kan je de show integraal volgen op basis van tekstberichten. Tijdens de Vertigo Tour gebeurde dat nog door aanwezigen die naar fans smsjes stuurden met het nummer dat op dat moment werd gespeeld, terwijl die laatsten het vervolgens op internetfora postten. De threads eindigden per show in honderden posts. Tegenwoordig doen smartphones het werk. Via Twitter worden de nummers gepost en wordt commentaar gegeven bij elke move die de band maakt. De minste verspreking van de zanger in kwestie wordt genadeloos bediscussieerd door microbloggers. Akelig. Maar het gaat nog verder. Via 1000 Mikes wordt de show live on air gebracht door iemand die twee uur lang naar een speciaal telefoonnummer belt. Aan lokaal tarief, wel te verstaan. Uiteraard vinden ook foto’s onmiddellijk hun weg naar het internet. TwitCasting, ten slotte, maakt het werk af: via het fototoestel van uw iPhone en uw Twitteraccount kunt u live beelden streamen. Oh ja, de finale bootlegs zijn op deze site te downloaden. Zo kan u het concert waar u bij was blijven beluisteren. Beelden zijn uiteraard uitvoerig op YouTube te bekijken. Facebook speelt in dit gebeuren een marginale rol. Dat mag ook wel eens.

De tournee van de driehonderdzestig graden is dus een totaalgebeuren waar muziek en techniek de grenzen nog maar eens verleggen. Is het daarom enigszins overdreven om vier keer acte de présence te geven? Gulzigheid is mij allerminst vreemd. Et alors? Zolang je maar met beide voeten op de grond blijft staan. Het was een leuke eigen mini-tournee…

Toen in 2000 All that you can’t leave behind uitkwam was ik enigszins ontgoocheld. Met het harde Elevation hadden ze schitterende single die in mijn all-time top 10 hoog scoorde, maar los daarvan kon de plaat mij weinig bekoren. In tegenstelling tot de goegemeente vond ik Beautiful day nauwelijks boven de middelmaat uitkomen en was het vooral Walk on die de plaat nog enigszins boven water hield. Ware het niet dat de daaropvolgende Elevation Tour veel goed maakte, dan was ATYCLB (het acroniem voor de kenners) een stap terug na het onterecht misprezen POP. Het was een terugkeer naar de sound van de jaren tachtig, maar dit was niet helemaal gelukt of geloofwaardig.

Vier jaar later lieten ze How to dismantle an atomic bomb op ons los. De titel verklapte al dat het eerder zwaardere kost ging zijn en ze hadden gelijk. Vertigo, City of blinding lights, Love and peace or else en All because of you waren gierende gitaren en zo heb ik het graag, maar ook het meer rustige Sometimes you can’t make it on your own en zeker Original of the species waren meer dan de moeite waard. Kwaliteit en schitterend live, maar U2 speelde op veilig. We hadden het allemaal al gehoord en gezien. ‘Bomb’ breidde de back catalogue uit met een aanzienlijk pak hits en iPod-voer. Geen kwaad woord over HTDAAB, want we genieten er nog elke dag van. De band kon nog steeds de concurrentie met de concurrentie aan, maar grensverleggend was ook deze plaat niet.

Opmerkingen als deze kan je natuurlijk maar maken als je ze in een historisch perspectief plaatst en afweegt tegenover het ganse oeuvre. Legendarisch als The Joshua Tree en revolutionair als Achtung Baby was U2 al sinds begin jaren negentig niet meer geweest. Als de band na 33 jaar – het is al van 1976 geleden dat de veertienjarige Larry Mullen jr. op het prikbord van de Mount Temple School een berichtje hing om een groepje te beginnen – relevant wou blijven was een duidelijk signaal vereist. Dat is er gekomen.

Het contrast tussen No line on the horizon en de twee vorige albums kan niet groter zijn. De weg van de minste moeite om de grootste hits te scoren is volledig verlaten. In de plaats hiervan koos men voor een vernieuwende, risicovolle aanpak, maar dan wel een berekend risico. Een groep als U2 waagt zich niet aan een avontuur als ze niet zeker zijn dat het tot een degelijk resultaat leidt. De goede zorgen van producers Brian Eno en Daniel Lanois zijn nog steeds een levensverzekering. Beide mannen waren al de architecten van onder meer The unforgettable fire en Achtung baby en ook No line on the horizon draagt een ontegensprekelijke stempel van de twee creatieve breinen.

In de titeltrack is het meteen raak; No line on the horizon dankt haar noises aan de exploten van Eno; we horen Achtung baby op de achtergrond meedraaien. Het refrein is iets te traag en dat zeker in vergelijking met No line on the horizon 2, de B-side van Get on your boots: een met gitaren en drums opgefokte versie die Elevation en Vertigo het nakijken geeft. Deze versie paste echter niet in het concept van de nieuwe plaat, maar we kunnen alleen maar hopen dat NLOTH2 live als showopener zal fungeren.

Magnificent is een zogenaamd ‘anthem’ dat even goed blijft hangen als Pride (in the name of love) of New year’s day en één van Bono’s meest romantische zinnen omvat: “I was born to sing for you”. Wie zou dat nu niet willen horen? Een instant classic, die echter bruusk wordt gestopt door Moment of Surrender, een zeven minuten lange ballad die Bono in één ruk te berde brengt. Indrukwekkend, al blijf ik een fan van het hardere werk. De song wordt opgevolgd door het mid-tempo-nummer Unknown Caller, dat het betere gitaarwerk van The Edge laat horen. Het veelzijdige I’ll go crazy if I don’t go crazy tonight heeft zelfs folk-invloeden en laat ook de ironie terugkeren met “the right to be ridiculous is something I hold dear”. Bono probeert zijn sceptici, die hem bij al zijn ’causes’ van hypocrisie beschuldigen, op die manier de mond te snoeren en gaat in Stand up comedy zelfs verder met “Josephine, be careful of small men with big ideas”. Als zelfrelativering kan dit tellen en misschien vond Bono wel dat hij daar aan toe was. Goed nummer, waar we op de achtergrond POP terugvinden. Idem voor Get on your boots, dat de tweelingbroer van Discothèque kon zijn, maar dan beter uitgewerkt. Niet slecht voor de zwakste song op de plaat.

In het laatste deel van de plaat keert Brian Eno terug met Fez-Being Born. De titel refereert naar de Marokkaanse stad waar No line on the horizon deels is opgenomen en is weer experimenteel van aard. Mooi zo; U2 kan het nog. In Cedars of Lebanon gaat men op dit élan voort en vertelt Bono op een schitterende manier het relaas van een oorlogsjournalist. Het was misschien wat lang wachten, maar politiek wordt ook hier niet achterwege gelaten. Of wat dacht u? Ook Breathe, Eno’s favoriet, heeft enige prekende Dylan-achtige trekjes, maar komt at the end of the day mooi tot zijn recht.

De hamvraag blijft natuurlijk of U2 zichzelf nu heeft heruitgevonden. Als je No line on the horizon op dit gebied met Achtung baby vergelijkt is het antwoord neen. Plaats je het in de context van de fase waarin de groep nu is beland – drieëndertig jaar ver waarbij elke inspanning sowieso een succes is – dan is dit wel een meer dan voldoende poging om relevant te blijven. De stadions zullen over de ganse aardkloot weer vol lopen en de machine zal ongenadig draaien, maar met een plaat als No line on the horizon is dat meer dan verdiend. Kan iemand mij tickets bezorgen?