Gelukkig ondernam men op tijd actie. De Commercial Club of Chicago huurde in 1906 de bekende urbanist Daniel Burnham en zijn assistent Edward Bennett in om een gestructureerd stramien voor de stad uit te werken. Burnham had naam en faam verworven door de uitbouw van San Francisco en Manila – de Filippijnen waren toen nog een Amerikaanse kolonie. Hij kende zijn klassiekers: Burnham had het Parijs van Hausmann bestudeerd en wist hoe London, Berlijn, Wenen, het Washington van L’Enfant én het negentiende-eeuwse Brussel tot stand waren gekomen, maar leerde tegelijkertijd ook uit hun fouten. Het resultaat van zijn werkzaamheden, die drie jaar duurden, was een masterplan in de echte zin van het woord: een holistisch project dat de noden van alle stakeholders in beschouwing nam.

Centraal stond de relatie tussen de inwoners en de stad. Chicago kon zich pas ten volle ontplooien als de mensen zich er goed voelden. Confer het Grand Hornu van Henri Degorge. Een algemeen welzijn was van kapitaal belang voor het draaien van de machine. Open ruimte was in deze context een belangrijke factor. Burnham en co stopten grote de transportaders in het stadscentrum onder de grond en voorzagen een substantieel aantal parken. Vandaag de dag zijn er honderden zaken die voor ontspanning en verstrooiing zorgen, maar een eeuw geleden was een wandeling in het park vaak de voornaamste vorm van vertier. Grant Park, dat een buffer vormt tussen de hoogbouw en Lake Michigan, is daar één van de meest dankbare getuigen van. Bovendien telt de stad naar het noorden en zuiden toe tientallen kilometer groen aan de oever van Lake Michigan, al dan niet vergezeld van een lagoon waar zeilbootjes de nacht doorbrengen.

Uiteindelijk werd niet alles gerealiseerd. De architect van het plan stierf al in 1912. Hoewel het steeds als inspiratie bleef dienen, kon de groei van de stad niet helemaal planmatig in goede banen worden geleid. Een Hausmannsiaanse ingreep in de wegenconfiguratie werd achterwege gelaten; het grote Civic Centre dat Burnham als middelpunt van de stad had voorzien is er niet gekomen. Bovendien kwam de Grote Depressie er aan en was er geen geld meer voor grote projecten. Toch zie je als bezoeker als het ware de geest van Burnham door Chicago dwalen. Het verzoenen van levenskwaliteit en bedrijvigheid is tastbaar aanwezig. Waar Manhattan bijna verstikt in lawaai en drukte, daar combineert de Windy City dynamiek met leefbaarheid. Quod erat demonstrandum: enkel met visie kan je zaken in beweging brengen. Had Antwerpen drie kwart eeuw geleden een heer Burnham ingehuurd én die carte blanche gegeven, dan hadden we ons misschien tien jaar Oosterweelpalaveren kunnen besparen. Chicago is dan wel niet het paradijs op aarde en heeft ook heel wat mankementen, maar de oude wereld kan van de nieuwe wereld wel een en ander leren. Wat de ander doet, doet dat misschien beter. Tijd dat de Vlaming de wereld leert kennen.

Het hoeft dus geen betoog dat het aanleggen van Grant Park voor Chicago een gouden zet is geweest. Hoewel het genoemd is naar de generaal uit de burgeroorlog en latere president Ulysses Grant, is dit park bij het Europese publiek vooral bekend door die ene herfstavond in 2008. Op vier november, om half elf ‘s avonds lokale tijd, hield Barack Obama hier zijn victory speech. Hij was toen net een half uur president-elect en zijn boodschap aan de natie maakte een enorme indruk. Obama’s moment de gloire zorgde er voor dat de verlichte skyline van Chicago eventjes het het centrum van de wereld werd. Een nieuw tijdperk was about to begin, maar de president heeft al snel beseft dat er tussen droom en werkelijkheid veel praktische bezwaren staan. Vandaag ligt datzelfde veld er verlaten bij. Behalve een aantal achtergelaten nadars en verdwaalde vuilnisbakken is er niet veel te beleven. Niets doet vermoeden dat ooit honderden miljoenen mensen zeventien minuten lang samen naar deze hectare grond hebben gekeken.

Op de avond van vier november zag jammer genoeg niemand dat net naast de wei het vermaarde Art Institute haar thuishaven heeft. Het is niet zomaar een instituut, maar één van de meest indrukwekkende collecties van negentiende- en twintigste-eeuwse kunst in dit land. We zagen het reeds twee jaar geleden, maar het museum werd intussen nog een flink stuk uitgebreid. Naast veel Europese meesters zien we er evenveel Amerikaanse artiesten, die minstens even interessante werken afleverden als hun Europese tegenvoeters. Uiteraard zijn de Van Goghs, de Degas, de Monets, Manets, Gaugins en andere Magrittes en Ensors steeds van de partij, maar het is hier nog veel boeiender om te zien hoe tijdsgenoten aan de overkant van de grote plas het penseel vasthielden. Het zijn niet enkel grote namen zoals Edward Hopper’s Nighthawks – mijn favoriet – die je kan bewonderen, maar belangrijk zijn ook de vele mindere goden die de revue passeren.

Tussen de collecties door maken de Chicagoenzers gretig gebruik van het enthousiasme van de bezoekers van het Art Institute. Op verschillende plaatsen zorgen museumshops voor financiële afwisseling. Het moet gezegd: naast de obligate kitsch heeft men hier een niet onaardige boekencollectie. Het is uiteraard moeilijk om er aan te weerstaan. Het uitgebreide werk over het Chicago Plan werd opgesoupeerd, evenals Strange Maps van Frank Jacobs. Cartographic Curiosities, inderdaad, en die kunnen best interessant zijn. Een kaart, en bij uitbreiding een ganse atlas, is meer dan een grafische transcriptie van de fysieke werkelijkheid. Ook kunstenaars kunnen er hun hartje mee ophalen. Voor elk wat wils in dit Art Institute. Zelfs Obama liet er zijn sporen achter. Een serie schetsen toonde hoe zijn campagnelogo voor de presidentsverkiezingen van 2008 tot stand kwam. Interessant.

Amerikanen zijn creatief als het op private financiering van (semi-)publieke goederen aankomt. Vorig jaar zagen we in Arizona en Utah al hoe je zelf het onderhoud van een weg kon verzekeren met het Adopt a highway-programma. In Chicago is men even vindingrijk. Hier kan je een punt van de producten van pointillisten & co adopteren: Adopt a dot. Of hoe verfoeilijke marketingyuppies contraire artiesten rijk kunnen maken. Hier is veel geld nodig, want om het plaatje compleet te maken huisvest het Art Institute enkele restaurants, waarvan het een al prijziger is dan het ander. Wij waagden ons aan een bescheiden aspergesoepje en dat mocht er best zijn. Je kan je in het complex in de noordwestelijke hoek van Grant Park wel degelijk een kleine dag amuseren.

State Street, de minder chique maar wellicht even dure winkelstraat, telt ook enkele landmarks. De collectie die in het Chicago Cultural Centre ooit als openbare bibliotheek diende, verhuisde, zoals eerder al aangegeven, in ettelijke decennia tijd naar een nieuw complex in State Street. De Harold Washington Library, genoemd naar de eerste African-American burgemeester van Chicago, ziet er rustiek uit maar dateert nauwelijks van het eind van de jaren tachtig. Het postmoderne gebouw contrasteert opmerkelijk met de rest van de stad, maar belandde desalniettemin als het grootste openbare gebouw in het Guinness Book of Records. Het is niet moeders mooiste, maar het gaf Chicago alvast een puike bibliotheekinfrastructuur die enkele miljoenen mensen makkelijk toegang geeft tot een veelvoud van het inwoneraantal aan boeken. Met een eigen metrostation is het snel bereikbaar via de loop voor wie in de suburbs woont en leeft.

Ondanks alle moderniteit en postmoderniteit heeft Chicago ook een old town. Naast enkele overgebleven victoriaanse huizen is de St. Michael’s Church een van de speerpunten van het district. De kerk heeft de Great Fire overleefd, maar het is alsof dat inferno toch een vloek op de (katholieke) kerk heeft nagelaten. Binnenin heerste er een ondraaglijke hitte. De St. Michael’s Church is uiteraard geen koude gotische kathedraal, maar voor een doordeweekse meidag is het er wel érg warm. Wellicht kon men er om een of andere reden de verwarming niet meer uitschakelen. We vluchten naar buiten. De kerk zelf werd door Duitse immigranten gebouwd, die hier al in 1852 een eigen parochie uit de grond stampten. Door de jaren heen werd het een statige wijk, die vanaf de jaren dertig een artiestengemeenschap begon aan te trekken. Het gaf een nieuwe impuls aan een stadsregio die langzaam maar zeker van karakter veranderde. Na de tweede wereldoorlog vestigden Puerto Ricanen zich in de Old Town, vonden hippies er gelijkgezinden en werd het de gay scene van Chicago. Vandaag lijkt alles er wat stilgevallen; er trad een zekere vorm van verburgerlijking af, maar weerspiegelt tegelijkertijd de dualiteit van deze samenleving: rijke straten worden afgewisseld met en afgescheiden van armere contreien. Een gewone suburb, maar wel via de leuke North Wells Street verbonden met downtown Chicago. Geen drukke winkelstraat, maar voornamelijk cosy nichezaken afgewisseld met gezellige restaurantjes. Voorsteden hoeven niet per definitie anonieme huizenblokken of oorden van onheil te zijn. Creativiteit, multiculturaliteit en ondernemerschap kunnen voor heel wat stabiliteit zorgen. Men maakt er het beste van.

Culinair leverde de regio ten noord-westen van Michigan Avenue alvast opnieuw geen aha-elerbnis op. Meer nog: Harry Caray, op de hoek van Kinzie Street en Dearborn Street, is ronduit als slecht te quoteren. Italië meets Buffalo Bill, pretenderend om ooit Barack Obama te hebben ontvangen, maar voor alles een tent waar je je plat préféré snel moet verorberen om plaats te maken voor de volgende klant. Een flauwe carbonara met nadien een ondermaatse koffie kan niet door de beugel. De fooi voor de veel te opdringerige garçon was beperkt en dat liet de man ook merken. U weet waar niet te gaan.

U moet mij mijn enthousiasme voor deze stad vergeven. In Europa doet Chicago niet meteen een belletje rinkelen, maar eens u hier bent raakt u ten zeerste onder de indruk. Als er in de Verenigde Staten een stad is waar ik nog zou willen wonen, dan is het Chicago wel. Drukte en chaos, maar ook rust en veel cultuur. Bovendien is de centrale ligging geen onaardig voordeel: twee uur vliegen naar New York City, Washington en Montréal; vier uur naar San Francisco en Los Angeles. In een halve dag ben je overal in de States.

Onderstaande locaties bezochten wij in drie dagen (twee dagen in 2010, één dag in 2008):

Steden weergeven op een grotere kaart

Ik was er bij op Times Square in New York City op 4 november 2008 om 23h00 en heb toch een stukje geschiedenis gefilmd. Om nooit meer te vergeten…

Twee dagen na de verkiezingen liepen we in Washington DC langs het Newseum, het museum of news history. Achter de ramen van het gebouw zagen we de covers van de voornaamste Amerikaanse (en enkele buitenlandse) kranten hangen. Ik heb ze toen allemaal gefotografeerd. Het zou jammer zijn om deze historische documenten niet aan u mede te delen. Klik op de foto’s voor een groter beeld in de Flickr-account. Here we go…

Ondanks het feit dat hij met zijn 77 lentes niet stokoud is geworden bekleedde hij langer een publieke functie dan dat John of Bobby ooit hebben geleefd. In de Senaat was Kennedy een instituut geworden; de uitdrukking ‘Senator Kennedy’ zelfs een begrip. Hij deed in zijn lange carrière in de hoge vergadering – 47 jaar – meer dan 2500 wetsvoorstellen, waarvan een kwart effectief haar weg naar de Amerikanen vond. In alle grote issues van de laatste halve eeuw kon Kennedy met een gezaghebbende stem spreken. Hij was iemand die er altijd was en nooit verlegen om zijn mening te zeggen.

Zelf was hij niet onbesproken. Hij stond door zijn vaak flamboyante levensstijl meer dan eens in de roddelpers. Het ongeval waarbij een medewerkster aan de campagne van zijn broer omkwam is nooit echt opgehelderd. Kennedy leek van deze smet op zijn blazoen de laatste kwarteeuw geen last meer te hebben. Tot aan zijn ziekte reisde hij het land rond om zich voor zijn grote droom – gezondheidszorg voor iedereen – in te zetten. Net op het moment dat Barack Obama zijn grote hervormingen in de gezondheidszorg wil doorzetten verliest de president zijn prominente bondgenoot. De Verenigde Staten nemen afscheid van een kleurrijk figuur.

Dit artikel in de New York Times geeft een mooi beeld van Kennedy’s leven.

Bron