Je kan moeilijk niet onder de indruk zijn van het statige Art Nouveaupand, maar de aanvankelijke euforie ebt al snel weg. Net voor de balie worden we begroet door een schaalmodel van Kuifje’s bekende raket – in deze context bijzonder origineel – en twee vergeelde poppen die Janssen & Jansen in hun maanpak moeten voorstellen. U kent het ongetwijfeld: zo potsierlijk kitscherig dat het zelfs in Las Vegas of Atlantic City bij het grof huisvuil zou worden gezet. Het lijken misschien futiliteiten, maar de kleren maken de man. Zeker in dit kader.

Tweetaligheid is hier uiteraard obligaat, maar daarmee gaat men voorbij aan de duizenden stripliefhebbers die onze beide landstalen niet machtig zijn. “Do you have an English guide?”, vroeg een man voor me aan de balie. Hij kreeg een versleten map met wellicht wat A4′tjes Engelstalige notities in bruikleen. Ter vergelijking: in het kleine geboortehuis van Beethoven in Bonn dat we twee weken terug een bezoek brachten was een folder in zes talen beschikbaar. Het zegt alvast veel over de internationale profilering van beide musea. Maar we moeten eerlijk blijven: hier en daar waren aan de panelen effectief Engelstalige teksten toegevoegd.

Het begin van de tentoonstelling is niettemin veelbelovend: je krijgt een bondig, maar toch volledig overzicht van hoe een strip tot stand komt. Daarna word je aan je lot overgelaten. Je kan kiezen om je naar de zogenaamde schatkamer te begeven: op enkele dozijn zwarte expositiekasten worden manuscripten van een aantal stripbladzijden tentoongesteld. Door het bijzonder karige licht kan je de kleine kunstwerkjes, want daarvoor moeten de schetsen doorgaan, maar met moeite bekijken. We willen niet denigrerend doen over de minder bekende striptekenaars van dit land, maar het meest ‘waardevolle’ stuk in de schatkamer leek ons een bladzijde uit een obscuur album van Robert & Bertrand te zijn. Van de hand van niemand minder dan de grote Willy Vandersteen, maar hier hadden we op zijn minst wat schetsen van de nog grotere Hergé willen zien. Het is uiteraard goed mogelijk dat onze verwachtingen van dit lokale Fort Knox ietwat te hooggespannen waren. Soit.

Wie zoekt die vindt. Je moest blijkbaar terug langs de ingang om de rest van de collectie te bewonderen. Die bestond uit meterslange muren van goedkope expositieplaten getooid in knipsels van vele striptijdschriften en het werk van diverse auteurs. Best interessant, maar het kwam allemaal zo onduidelijk en bijzonder ongestructureerd over. Nog opvallender was de selectie van de stripauteurs: de Franstalige meesters overheersten. Niemand twijfelt aan het feit dat ze voor het leeuwendeel van het Belgische striplandschap verantwoordelijk zijn, maar hoe kan een dergelijk museum ernstig genomen worden als Willy Vandersteen maar een handvol planken krijgt en van Jommeke, Kiekeboe en aanverwanten geen spoor is? Marc Sleen leek de enige uitzondering op de regel te zijn, maar over het algemeen was de selectie toch bijzonder eenzijdig.

Naast deze permanente collectie leerden twee tijdelijke tentoonstellingen ons iets over het stripverhaal in Roemenië en in Portugal, maar het was vooral de expositie over Bob De Moor die de aandacht trok. Jammer genoeg werd ook hier vaak half werk afgeleverd. Een summiere biografie van de man leerde ons dat hij in 1956 met Hergé een reis aan boord van een vrachtschip maakte (zie foto). So? In het Frans én, ere wie ere toekomt, in het Engels was de zin iets meer volledig: ze maakten een reis met een vrachtschip om zich te documenteren voor het tekenen van Kuifje’s Cokes in voorraad. Wie enkel de Nederlandstalige tekst had gelezen kende dus maar een deel van het verhaal. Meer nog: wat hebben wij aan de mededeling dat twee occasionele artiesten een tijdje op zee ronddobberden? Het is een illustratie van de nonchalance waar wij ons eens te meer aan ergerden.

Ten slotte, en dat is voor Bourgondiërs geen detail, stelde ook de catering teleur. Op het gelijkvloers van het statige gebouw is een gezellig museumcafé ingericht. Wie op zaterdagnamiddag het bezoek wil afronden met een (dure) wafel of pannenkoek is er aan voor de moeite: de keuken sloot al om half vijf, zo werd ons verteld. Bovendien werd na kwart voor vijf niemand meer toegelaten tot het café. Wie dan nog terug naar buiten wou moest aan het personeel van dienst een sleutel vragen. Allemaal uiteraard geen wereldschokkende feiten, maar voor dit soort instellingen is zo’n krenterig gedoe toch plat amateurisme. Bah.

Je troeven moet je valoriseren. In de Verenigde Staten, Duitsland of Frankrijk zet men alle middelen in om het eigen patrimonium zo goed mogelijk voor de hele wereld toegankelijk te maken. Het stripverhaal, één van onze belangrijkste culturele exportproducten, wordt met dit museum op zijn zachtst gezegd stiefmoederlijk behandeld. In alle aspecten blinkt het Centrum uit in mediocriteit. Half werk is geen werk. Wie zo’n pover resultaat kan voorleggen houdt beter zijn mond. Men zou het Centrum misschien nog het best twee jaar sluiten en alles eens helemaal herwerken. Dat geldt overigens ook voor de website, waarvan de Nederlandstalige versie wemelt van stijl-, taal- en tikfouten. Hergé, Willy Vandersteen, Peyo, Jef Nys en alle andere dode helden draaien zich ongetwijfeld om in hun graf. We mogen hen dat toch niet aandoen?

De stad van Aletta

De stad en bij uitbreiding de gelijknamige provincie liggen in een uithoek van het land. Als Friesland al een andere wereld is, dan is Groningen the world beyond. Het behoort nu wel tot Nederland, maar is lange tijd een relatief onafhankelijk specimen geweest. Als Hanzestad kon Groningen in de middeleeuwen mee profiteren van een groot handelsnetwerk in noord- en oost-Europa, maar haar eigen uitstraling ging niet veel verder dan de omliggende gebieden, waar ze wel effectief iets over te zeggen had. Tijdens de Republiek was Groningen dan wel een pars pro toto, maar in realiteit bleven ze Stadjers, zoals ze zichzelf noemden, grotendeels hun eigen gangetje gaan met de grote Martinitoren als symbool van hun eigen macht.

Groningen heeft al sinds 1614 een universiteit. Vandaag de dag studeren er vijftigduizend studenten in de stad en dat is er aan te zien. Het academiegebouw kan de vergelijking met de Leuvense collega goed doorstaan. Je kan er bovendien in de vele boekhandels een volledige zaterdag vullen. Op het plein voor één van de colleges is een standbeeld aan Aletta Jacobs gewijd. Haar rol in de gelijkberechtiging van vrouwen bij de noorderburen is nauwelijks te overschatten. Aan de Rijksuniversiteit van Groningen werd de arts in 1879 de eerste gepromoveerde vrouw van het land. Daar worden de huidige studenten nog elke dag aan herinnerd, want het standbeeld staat midden in een buurt waar het ene studentencafé het andere opvolgt. Het is niet meer dan normaal dat de Belgische bieren hier hun Nederlandse equivalenten verdringen. In dit land heeft men toch enige smaak als het over het gerstenat gaat: indien mogelijk laat men eerder een bier van de zuiderburen inschenken dan dronken te worden door de Heinekens van deze wereld. Jammer, maar helaas…

Friesland

In Leeuwarden, de hoofdstad van Friesland, wordt een constante haast tot in het extreme doorgetrokken. We zagen al eerder dat je in de historische centra van Nederland ver moet zoeken om een niet-verzakt gebouw te vinden. In het hoge noorden is het niet anders, zij het dat het hier wel erg opvallend is. De Leeuwardse Oldehove, een nooit afgewerkte kerk die enkel een toren telt, heeft aan de top een inclinatiegraad van twee eenheden. Het moet niet elke dag Pisa zijn.

Het stadscentrum is opnieuw bijzonder puik, maar dat is het zoals in alle andere Nederlandse steden. Steeds komt hetzelfde stramien terug: straten met bordeaux klinkertjes, kleine verzakte huisjes, grachten, bruggetjes en fietsen die je net niet de dood injagen. Een rijk cultureel patrimonium, een spectrum aan erfgoed van de meest uiteenlopende christelijke denominaties, getuigen van een Joodse aanwezigheid. Rond dat centrum liggen meestal moderne kwartieren, uniforme wijken en zones waar verdomd veel activiteit is. Leeuwarden heeft bovendien – en dat kunnen weinige steden in Nederland zeggen – al een poging tot creatie van een skyline ondernomen. Je kan de stad al van in de verte zien liggen, want de Achmeatoren is niet minder dan 114 meter groot en meteen het hoogste gebouw van noord- en oost-Nederland. We kunnen maar hopen dat de toren nog wat broertjes en zusjes krijgt.

De borden langs de snelweg herinneren de modale bezoeker er al snel aan dat de Friezen een eigen taal en cultuur hebben. Plaatsnamen à la Sexbierum, Stiens, Dongjum en aanverwanten zijn niet meteen voor de hand liggende toponiemen. Met een verwijzing naar Franeker kunnen we niet anders dan terugdenken aan die mooie winterse dagen waarin de Elfstedentocht Friesland op de wereldkaart zette. Als kind keek ik met veel belangstelling naar de bevroren kanalen en kanaaltjes waar dappere mannen en vrouwen tweehonderd kilometer lang met de schaatsen over gleden. De figuur van Evert Van Benthem, de lokale boer die de helletocht twee jaar na elkaar won (1985 en 1986), is uitgegroeid tot een icoon van de streek. Het is alweer van 1997 geleden dat de laatste Elfstedentocht werd georganiseerd. Het is bijzonder moeilijk om een moment te vinden waarop het ijs overal aan de ideale condities voldoet.

Afsluitdijk

Op deze tocht keken we met bijzondere aandacht uit naar de constructie die de Zuiderzee definitief naar het verleden verwees. Door de aanleg van de Afsluitdijk splitste de binnenzee in enerzijds het IJsselmeer, aan landszijde, en anderzijds de Waddenzee, die het water naar de Noordzee leidt. Cornelis Lely, het brein achter de operatie, mocht het zelf niet meer meemaken, maar zijn invloed op het moderne Nederland is enorm. Zoals dat toen de gewoonte was heeft men de man uit dank langs de weg een standbeeld gegeven. Die weg is een autosnelweg met twee keer twee rijstroken. Op de dijk aan de Waddenzee-kant kan nu gewandeld en gefietst worden, maar oorspronkelijk was het de bedoeling om parallel aan de snelweg een spoorverbinding aan te leggen. Die is er uiteindelijk niet gekomen. In het Visitors Center kunnen we alles nog eens nalezen. De ijskoude temperatuur, de mist en het half bevroren IJsselmeer gaven ons bezoek een speciaal cachet. Het harde labeur van de arbeiders die hier dag in dag uit land op zee wonnen moet in dit soort weersomstandigheden haast onmenselijk zijn geweest.

Noord-Holland

De Afsluitdijk brengt je van Zürich (sic) in Friesland naar het dorp Wieringen de provincie Noord-Holland. De belendende Wieringermeerpolder was één van de eerste morzels land die op de Zuiderzee werd gewonnen, want zo heette de plas toen officieel nog. Enkhuizen, dat wat verderop aan het IJsselmeer ligt, is sinds midden jaren zeventig via een dijk verbonden met Lelystad op Flevoland. De zogenaamde Houtribdijk splitst het IJsselmeer de facto in twee. Het zuidelijke deel noemt men doorgaans het Markermeer, dat oorspronkelijk ook moest worden ingepolderd, maar zover is het alsnog niet gekomen. De Houtribdijk zorgt alvast voor een betere ontsluiting van Lelystad, dat hierdoor via een autoweg met Noord-Holland is verbonden. Zo hoef je vanuit Flevoland niet langs het drukke Amsterdam te rijden om een bezoekje te brengen aan Alkmaar, Hoorn, Enkhuizen, Haarlem, IJmuiden of Den Helder. Ook een trip langs de Afsluitdijk zou iets te veel CO2 op de zilte zeelucht loslaten. Slimme kerels, die Nederlanders.

In de zeventiende eeuw profiteerde Enkhuizen van de grote activiteit van de West- en Oost-Indische Compagnie om met verre streken handel te drijven, maar een kleine honderd jaar later was het allemaal voorbij. De haven verzandde en ondertussen was Amsterdam de spil van het economisch leven geworden. Lange tijd had Enkhuizen de grootste haringvloot van Nederland, maar met de aanleg van de Afsluitdijk verdween ook die bedrijvigheid. Het pittoreske centrum heeft er echter een toeristische trekpleister van gemaakt, waar onder meer het Zuiderzeemuseum meer duiding moet geven over wat hier de voorbije eeuwen is gebeurd. De zogenaamde Drommedaris kijkt uit op het mooie haventje. Het imposante bouwwerk moest de infrastructuur verdedigen. Tegenwoordig is het een cultureel centrum.

Ook Hoorn, ten zuiden van Enkhuizen, werd rijk door de aanwezigheid van de diverse compagnies. Meer zelfs: twee van haar zonen, Jacob le Maire en Willem Cornelisz Schouten, voeren als eerste rond het zuidelijkste punt van Zuid-Amerika, dat tot op de dag van vandaag Kaap Hoorn is genoemd. De stad domineerde de streek, maar verloor, net zoals Enkhuizen, vanaf de achttiende eeuw haar welvaart, maar een eeuw later maakte Hoorn een comeback. Het werd een centrum van kaasproductie en profileerde zich als dienstencentrum van de streek, zodat de stad boven de IJ opnieuw incontournable was. Hier moeten we nog eens terugkomen, want in Hoorn is een bijzonder groot arsenaal aan erfgoed beschikbaar. We affronteerden de stad door er maar een uur aanwezig te zijn, maar zagen desalniettemin een mooie haven en een rijk centrum. In die haven domineert de Hoofdtoren de skyline. Het is een indrukwekkende restant van de vestingen rond de stad.

Cirkel

Een half uur later stonden we alweer in Amsterdam. De tijd was beperkt, de afstanden klein. Onze cirkel was rond. In twee dagen tijd hadden we met een sneltreinvaart een deel van Nederland gezien. Een weekendje Zuiderzee toont aan waartoe men in Nederland in staat is. Met visie kan je de natuur de baas. Uiteraard is daar wat gepalaver voor nodig geweest, maar uiteindelijk heeft men een duidelijk doel voor ogen gehad en dat consequent uitgevoerd.

Toen de IC terug de Belgische grens overstak maakte enige moedeloosheid zich van mij meester. Een tunnel of een brug? Een eengemaakte politiezone om de hoofdstad van Europa in de hand te houden? Het splitsen van een kiesarrondissement? Communautair geladen of niet communautair geladen? Actie!

Down under van Men at work, het onofficiële Australische volkslied, is blijkbaar plagiaat. Het zou gebaseerd zijn op een kinderliedje Kookaburra sits in the old gum tree. Hebben die het ook over Buying bread from a man in Brussels, He was six foot four and full of muscles? Zo ja, dan heeft Brussel het, ondanks alles, toch ver geschopt. Het blijft een mooi nummer.

Traveling in a fried-out combie
On a hippie trail, head full of zombie
I met a strange lady, she made me nervous
She took me in and gave me breakfast
And she said,

“Do you come from a land down under?
Where women glow and men plunder?
Can’t you hear, can’t you hear the thunder?
You better run, you better take cover.”

Buying bread from a man in Brussels
He was six foot four and full of muscles
I said, “Do you speak-a my language?”
He just smiled and gave me a vegemite sandwich
And he said,

“I come from a land down under
Where beer does flow and men chunder
Can’t you hear, can’t you hear the thunder?
You better run, you better take cover.”

Lying in a den in Bombay
With a slack jaw, and not much to say
I said to the man, “Are you trying to tempt me
Because I come from the land of plenty?”
And he said,

“Oh! Do you come from a land down under? (oh yeah yeah)
Where women glow and men plunder?
Can’t you hear, can’t you hear the thunder?
You better run, you better take cover.

In de Franstalige pers werd er veel minder aandacht besteed aan het incident en haar gevolgen. Men begreep precies niet waar die Vlamingen zich druk over maakten. Dit gebeurt toch zo vaak? Doorzeefd worden met kogels uit een machinegeweer, dat hoort nu eenmaal bij een grootstad. De schietpartij was dus niet meer dan een fait divers, maar wel één dat door de Vlamingen natuurlijk weer werd misbruikt om greep op de hoofdstad te krijgen. Ze kunnen het immers niet hebben dat Franstaligen Vlaamsche grond besturen. Met een eengemaakte politiezone, hét wondermiddel van die Vlamingen, zouden ze meteen een extra lepel hebben om in de pap te brokken. De Franstalige politici speelden het spelletje mee en deden elk voorstel af als steekvlampolitiek. Dat laatste is het misschien wel een beetje, maar meer nog dan de wedijver tussen de taalgroepen was de inherente onwil om de problemen aan te pakken hallucinant om zien. Een onverschillige Freddy Thielemans sprak letterlijk over een fait divers, terwijl zijn collega uit Molenbeek, Philippe Moureaux, zijn dédain ten opzichte van de naïeve Vlaamse kijker niet onder stoelen of banken kon steken. Als je arrogantie met wijn kan vergelijken, dan schonken beide mannen ons een Château Petrus van 1935 in. Nog een geluk dat de FDF-armada niet aan het woord kwam.

Maar laten we eerlijk zijn: Vlaanderen heeft lange tijd Brussel links laten liggen. Het was een verfranste stad en wat hadden zij daar nog te zoeken? Een deel van de Vlaamse beweging zou Brussel nooit of te nimmer laten vallen; een ander deel couldn’t care less. De Brusselse Vlamingen zelf deden wat ze konden en namen over het algemeen een gematigde houding aan, want uiteindelijk moet je samen leven en, soyons sérieux, wie zijn wij om iemand op basis van taal als vijand te aanzien? Wederzijds respect moet groeien.

Daarmee zijn de problemen niet van de baan. Integendeel. Men zoekt nu halsoverkop naar maatregelen die tijdelijk voor een pacificatie kunnen zorgen. Zero tolerance is een lapmiddel, maar het werd meteen getorpedeerd door de magistratuur: wij hebben niet voldoende middelen om snel genoeg de dossiers af te handelen. Op zich geen onterechte stelling, maar hiermee was de discussie weer gesloten. Het is alsof de elpee blijft haperen: déjà vu, déjà entendu. En als er meer middelen zullen zijn, dan zal er weer een probleem opduiken qua taalexamens en taalpariteit. Er is dus geen lapmiddel voor de huidige problemen. Het blijft ploeteren en dat kunnen we – als kinderen van Magritte – alsnog begrijpen. Dat men de discussie op lange termijn niet fundamenteel wil voeren is veel en veel erger. Het tegen beter weten in blijven beschermen van minuscule independent kingdoms en kleine machtsbastions is onvergeeflijk. Wat ben je met een fier RSCA als de helft van de stad in lichterlaaie staat? Kan je Molenbeek nog leefbaar houden als de straat door jongerenbendes wordt gecontroleerd? Is het überhaupt moreel verantwoord om een meer efficiënte inzet van de schaarse ordetroepen tegen te houden? Neen, driewerf neen, maar dit is een Belgische context. De één wil niet inbinden voor de ander. Men blijft in de loopgraven zitten. Dit non is echter veel erger dan het ondertussen legendarische non van Reynders en Milquet in augustus 2007. Dit is geen slecht toneel meer. Dit is een bijzonder knap staaltje van verschuilpolitiek: door zich achter valse argumenten te verstoppen verzuimt men om de zaak op te lossen. Dit was al van lang voor de dertigste van januari het geval, maar het obstinate en manifeste non na een toch niet banaal incident is des te triest.

Wat moet je nu zeggen aan mensen – Vlamingen, zoals ze die ook wel noemen – die geïnteresseerd zijn om in de hoofdstad te komen wonen? U wordt hier minder overvallen dan in Johannesburg? Moorden zijn bij ons niet zo gebruikelijk? Louis Vuitton heeft handtassen op overschot? U mag blij zijn dat u gezond bent? In de naburige gemeente is het criminaliteitspercentage tien eenheden groter? Welnu, ik ben zo’n zogenaamde Vlaming die graag in een iets grotere stad wil wonen waar veel te beleven is, waar een goed uitgebouwd cultuuraanbod is, waar je veel verschillende soorten mensen tegenkomt en vrienden kan maken, ongeacht hun taal en huidskleur. Hoe wil je nu dat iemand die stap neemt als de diverse overheden verzuimen om ook maar in de verste verte aan structurele oplossingen voor reële problemen te werken. Er zijn natuurlijk ook veel buurten waar géén moeilijkheden zijn, maar waar die wel bestaan, daar moeten ze met man en macht worden aangepakt.

Onze opeenvolgende staatshervormingen hebben het er niet makkelijker op gemaakt. De bevoegdheden zijn tot in het absurde verspreid geraakt om compromissen te forceren. In de gegeven omstandigheden was dat een te verdedigen stelling, maar eenmaal de gemoederen zijn bedaard moet een rationalisering worden overwogen. Federalisme is een perpetuum mobile. Een eindpunt, zeker in een Belgische context, is niet voor morgen, maar soms roept de realiteit hoogdringendheid in. Een nieuw pact voor Brussel zou geen overbodige luxe zijn. De stad verdient het niet om tot een Europees district te worden gedegradeerd, maar een kleine twee dozijn burchten zijn in een moderne metropool evenmin aanvaardbaar. We moeten er naar streven dat het gewest alle bevoegdheden verkrijgt die van bovenlokaal belang zijn. Daarvan is de politie de belangrijkste exponent. Wat de taalsamenstelling en politieke verhoudingen betreft moet alles minstens bespreekbaar zijn – leve de realpolitik – zolang iedereen op voldoende respect kan rekenen. Dat dit institutionele spitstechnologie vereist spreekt voor zich, maar als men er in slaagt om een aantal bevoegdheden te homogeniseren en te coördineren binnen een besluitvaardig apparaat zetten we stappen in de goede richting. Bij sollicitaties voor onderhandelaar (m/v) is een pragmatische geest een doorslaggevende voorwaarde.

En ja, hoezeer ik deze federatie in het hart draag, dit keer is het een grotendeels Franstalig korps dat een zware verantwoordelijkheid draagt. Zij hebben het per slot van rekening op vele plekken voor het zeggen en moeten dan ook met initiatieven over de brug komen. Alles steeds op conto van een (extreem-)rechts Vlaams complot blijven schrijven is niet meer ernstig. Het geeft blijk van zwakte. In een internationale context is dit ronduit belachelijk en dat kan Brussel als hoofdstad van Europa niet veroorloven. Haar imago is al genoeg aangetast.

Desalniettemin blijf ik in de stad geloven. Ze heeft te veel troeven en is te mooi om zomaar te worden opgeofferd op het altaar van koppigheid en arrogantie. Hebben we echt een nieuw Heizeldrama nodig voordat alle partijen tot een deftig gesprek bereid zullen zijn?

Meer info op http://www.cdenv.be/paul-delva en http://www.pauldelva.be/pages/index.php. Brusselaars weten wat gedaan in het stemhokje!

Tja, aan alle mooie liedjes komt een eind. Zo ook aan deze schitterende trip. Op naar JFK dus. Daar trekt een laatste stukje Amerika mijn aandacht. In de terminal was niets minder dan een iPod-automaat te vinden. Het is dus mogelijk om net voor het opstijgen een iPod uit de ijskast te halen. Een creditcard dient als sleutel. Wat zal ik dit land missen… À la prochaine!

Prachtige architectuur in alle glorie…